Эсүгийн блог

Энхийг эрхэмлэгч үхлийн худалдаачин.

2012-02-17T02:46:00.001+08:00

Бараг гурван жилийн өмнө бичиж байсан нийтлэл байна. Нобелийн шагналыг үндэслэгч Альфред Нобелийн талаар унших нь та бүхэнд сонирхолтой байж магадгүй л юм.

Түүний гэрээслэлийг уншиж дуусаны дараа танхимд нам гүм боллоо. Энэ ертөнцийн хамгийн баян хүмүүсийн нэг, агуу зохион бүтээгчийн хамаатан садан, ах дүүс дор дороо сэтгэл хөдлөлөө барихыг хичээж байлаа. Чимээгүй байдлыг хар хувцастай намхан нөхөр эвдэн “Арай ч дээ” хэмээн гарч одлоо. Түүний араас танхимд байсан бусад хүмүүс ч гарч одов. Танхим хоосорход нотариатч гэрээслэлийг дахин дахин уншсаар байлаа. Тэрбээр өв залгамжлагчид юуг үндслэн шүүхэд зарга үүсгэх бол хэмээн дотроо тооцон сууж. Юм үзэж хашир суусан нотариатч тэднийг зарга үүсгэх болно гэдгийг сайн мэдэж байлаа.

“Миний бүх үл хөдлөх болон бусад эд хөрөнгийг худалдаж энэ маягаар хуримтлуулсан хөрөнгийг найдвартай банкинд байрлуул. Энэ хөрөнгө нь сангийн мэдэлд шилжих бөгөөд банкны хүүний орлогыг шагналын хэлбэрээр уран зохиол, шинжлэх ухаан, энх тайвны болон хүн төрлөхтний сайн сайхны төлөөх үйлсд асар их хувь нэмэр оруулсан хүмүүст тэнцүү хуваан жил тутам олгож бай” хэмээн энэ агуу хүн гэрээслэлдээ бичин үлдээжээ.

Нотариатч Арвин өөрийн нямбай зангаараа санхүүгийн баримтыг дахин нягталлаа. Дэлхийн түүхийг өөрчилсөн хүний нэг суут Альфред Нобелийн хөрөнгө нь 33 233 792 швед крон болж байлаа (Өнөөгийн валютын ханшаар бол ойролцоогоор жаран хоёр сая английн паунд), энэ бүх хөрөнгө нь сан байгуулахад зориулагдаж байлаа. Хоёр сая кроныг Альфред бүх өв залгамжлагч нартаа хуваан гэрээслэн үлдээсэн нь үлгэрлэвээс бүтэн талхны үйрмэг нь л тэдэнд ноогджээ.

Хашир нотариатч эндүүрсэнгүй. Зарим өв залгамжлагчид эгдүүцлээ илэрхийлж, сонингууд Нобелийг эх оронч бус хэмээн дайрч, пацифист үзлээсээ болон өөрийн эх орон, гэр бүлээсээ яаж урваж чадав хэмээн гайхшран бичицгээж байлаа. Шведийн хаан II-р Оскар “энх тайвныг хэт шүтэгчид” Альфредад нөлөөллөө мэдээж тэр олон саяаар үнэлэгдэх алдарт зэвсгийн үйлвэрүүд шведийн засгийн газарийн мэдэлд очсон бол хамаагүй дээр байсан юм хэмээн олны өмнө зэвүүцэнгүйгээр мэдэгдэж байлаа. Дэлхий даяаар тарсан Нобелийн хөрөнгө нь гэрээслэл гүйцэтгэгч нарт ихээхэн хүндрэл учруулж байлаа. Ницца дах эдлэн газар, Парис дах байшин Финлянд, Герман, Итали, Орос, Их Британи зэрэг олон тооны улсуудад байрлах тоо томшгүй үйлдвэрүүд, судалгаа шинжилгээний төвүүд. Хүнд сурталыг даван туулж тэр их хөрөнгийг худалдаж мөнгийг Швед рүү гаргахад хэцүү байлаа. Альфредийн амьд ахуйдаа олон орны засгийн газартай муу харилцаатай байсан нь ч үүнд их нөлөөлжээ. Нобелийн хөрөнгийг худалдаалж мөнгийг Швед рүү гаргах олон ажилгааг бидний мэдэх Арвин нотариатч өөрөө гардан удирдаж байсан юм.

Арвинийг йинхүү зав муутай байх хойгуур Стокгольм, Лондон, Парис, Берлиний шүүхүүдээр Альфредийн өв залгамжлагчид түүний гэрээслэлийг эсэргүүцэн зарга үүсгэн шүүхдэж байлаа. Дайран дээр давс гэгчээр өв залгамжлагч нар дээр эрдэмтэд нэгдэн түүний гэрээслэлийг эсэргүүцэж байсан юм. Хамгийн гайхалтай нь Венийн алдарт математикч “Математикийн шинжлэх ухаан Нобелийн шагналын жагсаалтанд ороогүй байна. Математикчид шагнал авах боломжийг нь нээж Нобелийн жагсаалтанд өөрчлөлт хий” хэмээн дөвчигнөж байлаа...

Альфред Нобель

Олныг цухалдуулж, уурлуулсан энэ эрхэм чухам ямар хүн байсан бэ? Альфред Бернхард Нобель нь 1833 оны 10-р сарын 21-нд Стокгольм хотноо төржээ. Тэрээр их сул дорой, өвчинд ороогдсон бие муутай хүүхэд байсан бөгөөд ээжийгээ ихэд хүндлэн, түүнтэйгээ насан өөд болтол маш дотно харьцаатай байжээ. Түүний ирээдүйн толгой эргэм амжилтынх нууц ургийн бичгийг нь хархад л ойлгомжтой болно. Альфред нь авьяслаг гэр бүлээс гаралтай бөгөөд өвөг нь 17-р зууны үед Европын ууган их сургуулиуудын нэг Упсала хотын их сургуулийн ректорын албыг хашиж байсан ба түүний удамд нэрт зураач, эмч зэрэг олон нэр хүндтэй хүмүүс байжээ. Аав Эммануил Нобель нь архитекторч, зохион бүтээгч байсан бөгөөд бизнес нь дампуурснаас гадна мөрийтэй тоглоомд ихээхэн дуртай байсан нь түүнийг өрөнд оруулж гэр бүлээ орхин Шведээс явхаас аргагүйд хүргэсэн байна. Таван жилийн дараа Эммануил Нобелоос захиа иржээ. Тэрээр захиандаа гэр бүлээрээ өнөр өтгөн амьдархыг хүсэж байна хэмээн бичээд нилээн их хэмжээний мөнгө илгээжээ. Шведэд байхдаа зохион бүтээсэн далайн болон явган цэргийн минүүдээ Эммануил Хаант Оросын Засгийн газарт зарж олсон мөнгөөрөө ашигтай хөрөнгө оруулалт хийн богино хугацаанд хөлжиж нефтийн болоод хүнд үйлдвэрлэлийн магнат болж чадсан байна.1850 онд 17 настай Альфред Европ, Америкаар аялж алдарт зохион бүтээгчдийн лабораторуудад суралцах болсон байна. Гурван жил дэлхийгээр хэрсэн тэрээр Санкт – Петербург рүү буцан аавийнхаа компанид ажиллах болсон байна. 1858 онд тэдний гэр бүл Швэд рүүгээ буцаж Альфред ч бшх цагаа химийн туршилтанд зориулах болсон бөгөөд гурван ч шинэ бүтээлийн патент авчээ. Тухайн үед минийн цорын ганц тэсрэх бодис нь хар дарь байсан бөгөөд Альфред Оросын алдарт эрдэмтэн Н. Н. Зининий зөвөлгөөг даган нитроглицеринийг судлан аяндаа детонатор, динамитийг бүтээжээ. Анхандаа төмөр зам, уурхайнуудад хэрэглэгдэж байсан динамитийг хүчний байгуулгынхан сонирхох болж өөрсдийн зорилгоор ашигладаг болжээ. Альфредийн нэр хүнд ч өсч түүний бүтээсэн динамит нь олны анхаарлыг татах болсон байна. Тэрээр захиалгаа гүйцэлдүүлхийн тулд гадаадад болон дотооддоо шинэ, шинэ үйлдвэрүүд байгуулсаар байлаа. Альфредийн үеийнхэн түүнийг үйлвэрлэлийн эрин үеийн амжилттай капиталист шиг харагдаггүй гэж үздэг байсан. Хэдий хотын шуугианыг үзэн яддаг, ганцаардал, амар амгаланг эрхэмлэдэг байсан ч тэрээр өөрийн үзэн яддаг хотын шуугиан дунд ихэнхи амьдарлаа өнгөрүүлсэн юм. Өөрийн цаг үеийн бизнеменүүдээс тэр эрс ялгардаг байсан бөгөөд тэдний дунд хэзээ ч мөрийтэй тоглож, архи ууж, тамхи татдаггүй тэрээр “гэгээнтэн” мэт харагддаг байлаа.

14-р Далай Лам, 1989 оны Нобелийн шагналт

Швед гаралтай ч гэлээ франц, англи, герман, орос хэлийг төрлөх хэл мэт эзэмшсэн түүнийг европ гаралтай космополит гэхээс өөр аргагүй. Альфред Нобель нь алдарт зохиолч, яруу найрагч Виктор Гюго, богино өгүүллэгийн мастер Ги дэ Мопассан, гайхалтай зохиолч Оноре де Бальзак, оросын суут Иван Тургенев, жүжгийн зохиолч Генрих Ибсэн, яруу найрагч Перси Биши Шэлли, реалист зохиолч Эмиль Золийг болон яруу найрагч Альфонс Ламартин зэрэг суут мастеруудыг хүндлэн биширдэг байлаа. Уран зохиолд дуртай тэрээр маш олон жүжгийн зохиол, роман бичсэн бөгөөд идэр залуудаа утга зохиолын мастер болно хэмээн мөрөөддөг байсан юм. Гэвч тэрээр зохион бүтээгч, алдарт бизнесмен энх тайвны төлөөх нийгмийн алдарт зүтгэлтэн болсон юм.

Ардчилалд итгэдэггүй, эмэгтэйчүүд сонгуульд оролцохыг бүхий л чадлаараа эсэргүүцдэг байсан консерватор үзэлтэй тэрээр олон түмний улс төрийн ухаанд итгэдэг, дарангуйлалыг үзэн яддаг байсан юм. Олон зуун ажилчиддаа эцгийн мэт санаа тавидаг байсан боловч ажилчидтайгаа шууд контакт тогтоохоос татгалздаг байсан гэдэг. Өөрийн туслахаа гэрлэхэд тэрээр цалинг нь шууд нэг дахин нэмж байсан, зарцаа гэрлэхэд тэрээр 40000 франк бэлэглэж байсан байна. Тухайн үедээ толгой эргэмээр их мөнгө.

Дээдсийн амьдарлаар амьдардаг байсан боловч Альфредийн зохион байгуулсан үдийн зоогууд ихэд даруу болоод ихэмсэг явагддаг байлаа. Тэрээр бүх хүмүүстэй маш эелдэг харьцдаг, хүмүүсийг анхааралтай сонсож, их сонирхолтой ярилцагч гэдгээрээ алдартай хүн байлаа.

Багаасаа бие муутай тэрээр их ачаалалтай ажилласны дараагаар тухайн үедээ алдартай гэгдэх амралт, сувилалын газруудаар аялан явдаг байжээ, Түүний амрах дуртай газруудын нэг болох Венээс холгүй байдаг Баден – бай – Винд сүүлд олон жилийн турш амрагийн холбоотой байсан Софи Гэсстэй учирчээ. 1876 онд тэр хоёр учирсан бөгөөд тэр үед Альфрэд 43-н настай, харин Софи 20 настай сэтгэл татам охин байжээ. Цэцгийн дэлгүүрийн худалдагч Софид дурласан Альфред түүнийг Парис руу авч яван байр худалдан авч өгчээ. Залуу бүсгүй өөрийгөө мадам Нобель хэмээн дуудах болжээ. Хэдий тийм боловч олон жилийн дараа Софи Альфред тэр хоёрын харьцаа мөнгөн дээр тогтож байсан хэмээн ярьсан байна. Софи ер нь залхуу, боловсролгүй ихэд шуналтай эмэгтэй байжээ. Альфред түүнээс мөнгө ерөөс харамлаж байгаагүй бөгөөд түүнд олон тооны гэрийн багш нар хөлсөлдөг байсан боловч Софи мэдлэг эзэмшихээс татгалзан өөрийгөө л гоёж торддог байлаа. Тэр хоёр Нобелийг нас барахаас хэдхэн жилийн өмнө 1891 онд салжээ. Салах үед Софи ахмад фон Капивараас жирэмсэлсэн нь ч салах шалтгаан болсон байна. Нобелийг нас барсны дараа Софи Нобелийн түүнд бичиж байсан 216 хайрын захиануудыг маш өндөр үнээр худалдсан байна.

А. Эйнштейн, 1952 оны Нобелийн шагналт

Нобель нь динамит, тэсрэх бодисийн хаан гэгддэг боловч тэрээр түүний нээлтүүдийг дайны зориулалтаар ашиглахыг ихэд эсэргүүцдэг байжээ. “Дайн бол хамгийн аймшигтай гэмт хэрэг... ямарч дайн утгагүй мэт санагдах тийм их нураан, сөнөөх чадвартай бодис юм уу машин бүтээх юмсан” хэмээн хэлж байсан байна.

1895 онд Альфред зүрхний өвчинөөр хүндээр өвджээ. Тэрээр хэдий хүнд өвчтэй байсан боловч “Немизида” хэмээх хайрын жүжгийн зохиолоо бичжээ. 1896 оны 12-р сард тэрээр Сан – Ремо дах өөрийн эдлэндээ цус харвалтын улмаас насан эцэслэжээ. Түүнийг нас барах үед түүний хажууд дотны хүмүүсээс нь хэн ч байхгүй байлаа.

... Арвин Розенблюм өөрийн өрөөндөө тэвчээртэй хүлээж байлаа. Өрөөний хаалга нээгдэн түүний зарц түүнд захидал оруулж ирлээ. Захидалд “Бүгдийг ёсоор нь гүйцэтгэв” гэсэн бичиг байлаа. Арвин сэтгэл өөдрөг байлаа. Талийгаачийн сүүлчийн хүсэл биеэлэлээ олжээ. Хашир нотариат хүмүүс буруугаар ашиглахаас эмээн алдарт Нобелийн гэрээслэлийн хачирхаотай гэмээх нэгэн зүйлийг олонд уншаагүй билээ. Дэлхийн хамгийн баян, хүчирхэг хүмүүсийн нэг динамитийн, тэсрэх бодисийн хаан түүнийг үхсэний дараа судасуудыг нь ханахыг гэрээслэлдээ хүссэн байлаа. Магадгүй тэрээр энэ дэлхий дээр юунаас ч илүү амьдаар булшлагдахаас айж байжээ...

Альфред Нобелийг нас барснаас хойш таван жилийн дараа 1901 онд анх Нобелийн шагналыг гардуулсан бөгөөд анхны шагналтнууд нь Вильгельм Конрад Рентген (Рентгений туяаг нээсэн), Эмиль фон Беринг (дифтерийн эрсэг эмийг нээсэн), Анри Дюнан болон түүний туслах Фредерик Пасси (Улаан загалмай нийгэмлэгийг үүсгэн байгуулагч) зэрэг хүмүүс хүртэж байжээ. Дэлхийн II Дайны үед шагнал гардуулах ёслол гурван жил завсардсан байна. 1969 оноос хойш энх тайвны шагнал, химийн, физикийн, ангаах ухааны, уран зохиолын салбарын шагналаас гадна эдийн засгийн салбарын зүтгэлтэнд шагнал олгодог болжээ. Нобелийн Фонд зуу гаруй жилийнхээ түүхэнд нийт 700 гаруй хувь хүн болон байгуулагад шагналаа гардуулжээ. Нобелийн шагналтнууд дунд Альберт Энштейн, Кюригийн гэр бүл, Эрнэст Хемингүэй, Дээрхийн гэгээн Далай Лам, Мартин Лютер Кинг зэрэг олон алдартнууд байдаг. Нобелийн шагнал нь дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй шагналын тоонд ордог. Нобелийн сангийн анхны гүйцэтгэх захирал нь Альфредийн туслах, үзэл санаа нэгт түүний найз Сульман Рагнар байсан бөгөөд Сульман энэ албан тушаалыг 1946 он хүртэл хашиж байсан бөгөөд өөрийн бүхий л амьдарлаа Альфред Нобелийн гэгээн дурсгалд зориулсан байна.

ЭСҮ

1968 он: Өмнө ба хойно

2012-02-16T19:21:00.002+08:00

Феменизм,Неореализм, Постмодернизм, Кеннеди, Мартин Лютер Кинг, Тито, Мао, Хрущев,Индира Ганди, Хятадын соёлын хувьсгал, Карибийн хямрал, Хүйтэн дайн, Прагийнхавар, Азийн баруудын эдийн засгийн гайхамшиг, Колончлолын төгсгөл, Сексийнхувьсгал, мауз, лазер, Гагарин, Леонов, Армстронг,Пинк Флойд, Битлз, Антониони, Феллини,Бергман, Годар, Брижит Бардо, Монро, Бельмондо, Мастрояни, Маньяни, Гинзбург, Уорхол,Капотэ, Сартр, Лиотар, Бодрийяр, Селинжер, Пеле, Али эцсийн эцэст Твигги болон Верушка, скинни жинс, мини юбка, рок - н - ролл,хар тамхи, хиппи.ХХ зууны 60-аад онддэлхий жинхэнэ буцалж, доргиж, дарвиж байлаа

Тэр жилүүдийг “Соёлын довтолгоон”, “Социалистхөдөлмөрийн бригад”, “Атрын Аян”, Дархан хот, төмөр зам, аж үйлдвэржилт, ”Улаантарианы хүүхнүүд”, Чингис хааны мэндэлсний 800 жилийн ой, Д. Төмөр Очирынцөллөг, Монгол Улс НҮБ-д элссэн түүхэн үйл явдал, Олимпийн анхны медалтнууд...гэж зурагламаар санагддаг. УДЭТ-ынтайзнаа “Лийр ван”, “Хар санаа, хайр сэтгэл”, “Овод”, “Интоорын цэцэрлэг”жүжгүүд амилж, УДБЭТ тайзнаа Ж.Пуччини, П.И.Чайковский, А.Даргомыжский, С.Рахманинов,Ш.Гуно, нар эгшиглэж Д. Намдаг, Э. Оюун,Л. Ванган, Ч. Лодойдамба, Ж. Чулуун, Б.Дамдинсүрэн, Д.Лувсаншарав нар сорбүтээлүүдээ туурвиж байлаа. “Нүгэл буян”, “Өндөр ээж”, “Алтан Өргөө”, “Өглөө”“Түмний нэг”, “Хүний мөр” зэрэг кинонууд шил шилээ даран гарч байсан юм. 1961оны Москвагийн кинофестивальд Д. Жигжидийн “Улаанбаатарт байгаа миний аавд”кино нэр дэвшиж үүнээс хоёр жилийн өмнө түүний найруулсан “Ардын элч” киноныАриунаагийн дүрээр П. Цэвэлсүрэн уг наадмаас шилдэг эмэгтэй жүжигчин шагналыггардан авч байсан юм. Монголд өрнийн соёл хүчтэй нэвтэрхийн зэрэгцээ,монголчууд томоохон хэмжээний үндэсний сод бүтээлүүдээ туурвиж байсан юм.

Б. Чогсом "Тайхар", 1961

1960-аад оны хаалттай, социалист гэсэнтодотголтой нийгэмд ч маш их өөрчлөлт, шинэчлэлт гарч, тэр үеийн бүтээлүүд өнөөцагт сонгодог хэмээн үнэлэгдэх болсон. 1960-аад онд Монголын дүрслэхурлагт коммунист намаар дэмжигдсэн соцреализм урсгал голлож, хүчтэй хөгжижбайлаа. Хэдий тийм ч Монгол зургийн дахин төрөлт хэмээн нэрлэгдэж болох Ү. Ядамсүрэн,А. Сэнгэцохио, Ц, Минжүүр, Д. Дамдинсүрэн нарын монгол зургийн бүтээлүүд үзэгчид,судлаачдын сонирхлыг татаж байлаа.

1968 оныдолдугаар сард УЭХ-ны үзэсгэлэнгийн танхимд “Залуу уран бүтээлчдийн анхдугаарүзэсгэлэн” нээгдсэн нь Монголын абстракт, модерн урлагийн эхлэл, дүрслэхурлагийн ертөнцөд дах маш богино хугацаанд дүрэлзээд бүдгэрсэн жинхэнэ феноменбайлаа. Энэ үзэсгэлэн Монголын урлаг судлалд нэгэн нэр томьёо шинээр төрүүлсэн.Тэр нь “хөрөнгөтний урлаг” гэсэнтодорхойлолт.

Түүхийнтэр үед ад үзэгдсэн хөрөнгөтний урлаггэж чухам ямар урлаг байв аа?

Дотоодсэтгэлээ өнгө, гэрэл, зураас, дүрслэл, билэгдлийн утга шингээн дүрсэлсэн хэдхэнхолст БНМАУ-ын Улс Төрийн товчоог өглөөнөөс шөнө хүртэл хуралдуулж байсан ньгайхалтай. Үзэл сурталжсан түшмэлүүд урлагийг шүүж байсан цагийн өнгө дэндүүбүүдгэр санагддаг.

О.Цэвэгжав. “Атар сэрлээ”, “Азарганыноцолдоон”, “Эмнэг сургагч” зэрэг олон фигуратив урлагийн бүтээлүүдээрээалдартай нэгэн. 1965 онд БНМАУ-ын Ардын зураач цол хүртсэн энэ эрхэм 1968 онытэр үзэсгэлэнд “Эхийн цагаан сэтгэл”хэмээх абстракт бүтээлээ дэлгэн тавьсан. Энэ бол монголын хамгийн анхны абстракт бүтээл юм.Эхийн сэтгэлийг хэрхэн дүрслэх вэ? Тэрагуу сэтгэл, ундарсан хайрыг яаж төгс төгөлдөр илэрхийлэх вэ. Магадгүй тэрэцсийн төгс илэрхийлэл нь О. Цэвэгжавынх шиг өнгө, хийсвэр дүрслэл байхыг үгүйсгэх аргагүй. Зураач эххүний сэтгэлийн ариуныг шаргалсүүгээр бэлгэдэж, нугарашгүй чанарыг нь багана мэт тогтвортой хэмээн харж, их хайрынх нь хүчийг таниулах гэсэн шиг тэр бүхнээр газар тэнгэрийг холбожээ. Монголчуудынсэтгэлгээнд дэндүү ойр энэ бүтээл нь барууны абстракт урлагийн хэлбэрээс ангидмонголчуудын бэлгэдэл зүйг нэвтшингээснээрээ онцлог. Бас энэ чанараараа давтагдашгүй санагддаг.

УлсТөрийн Товчооны хурал дээр "Эхийн сэтгэл гэж юу зураад байгаа юм. Сэтгэлгэдэг юу ч байхгүй хий хоосон юмыг зурна гэж юу байдаг юм бэ" гэжЮ.Цэдэнбал шүүмжилж байсан гэдэг.

Тухайнүеийн төрийн тэргүүнийг уурлуулсан энэ бүтээл өнөөдөр Монголын орчин үеийн уранзургийн галлерейд хадгалагддаг. Тэр зургийн өмнө зогсох үзэгч бүр энэхүү бүтээлийг өөр өөрийнхөөрөөтайлж уншдаг биз. Гэхдээ хүн бүр эхийнсэтгэл гэдэг нээрээ л энэ дээ гэж боддог нь гарцаагүй. Учир нь энэ бүтээлмонголчуудийн сэтгэлд дэндүү ойр.

П. Балдандорж "Хөвсгөл нуур", 1968

О.Цэвэгжавын шавь, Прагийн урлаг үйлдвэрлэлийн дээд сургуулийн төгсөх курсийноюутан П. Балдандорж хэмээх залуухан зураачийн “Хөвсгөл нуур”, “Хөдөлгөөн”,“Цыган бүсгүй” зэрэг бүтээл ч энэүзэсгэлэнд тавигдсан юм. Түүний “Хөвсгөл нуур” бүтээл нь тухайн үедээ яах аргагүйшинэлэг, өөр байсан юм.

Энэбүтээлийн түүх 1968 онд шатахуун тээжявсан машин Хөвсгөл нууранд живснээс үүдэлтэй. Үүнд эмзэглэсэн залуу зураач бүтээлдээ цэнгэг усны томоохон ай сав Хөвсгөлнуураа мөнхөд цэнгэг, ариун байхыг бэлгэдэн арга, билэгийг зохиомжлон дүрсэлсэнбайдаг. Өнгө гэрлийн шийдлийн хувьд төдийлөн онцгой биш энэ бүтээл энгийн юмшиг харагдавч тэр цөөн зураасын өгүүлэмж үргэлж хүчтэй мэдрэмж төрүүлдэг. Тэр зураасуудын хөдөлгөөнийг харах бүрдХөвсгөл нуурын гадарга болоод гүний бүхий л амьдралыг харах мэт гайхалтаймэдрэмж урсдаг.

Урлагтхайртай, урлагийг үнэлэгч цөөн хүрээний хүмүүсийн дунд хүндлэгддэг Г.Соосай хэмээх зураачийн “Эх”нэртэй бүтээл. Зохиомжийн хувьд энгийн санагдах энэхүү бүтээл агуулгынхаа хувьд хэд дахин гүн бөгөөд хүчтэй.Хадны сүг зургаас улбаалан авсан эхийн дүрслэл, тэргүүнд нь тэмдэглэсэн аргабилэг, эхийг тойрон ургасан бадамлянхуа, энэ бүхнийг улаан дэвсгэр дээрбүтээсэн нь эгээ л шүтээн зураг /танка/ мэт. Эхийн сэтгэл, ухаан, бие... Энэбүхнийг амьдаар дүрслэх гэсэн оролдлого. Эхэд төвлөрсөн мөнхийн оршихуй, гоотөгөлдөр хэмээх санааг тусгах гэсэн нууцлагдмал, шидийн мэт бэлгэдлүүд, тэр бүхнийг өөртөө тээсэн жижигхээн зотон.Түүний энэ бүтээл орчин цагийн магадгүй цорын ганц симболист бүтээл. Утгаадүрсээр даралгүй тодотгож, энгийндээ “мөнхийн санааг” шигтгэж чадсан хүчирхэгбүтээл.

Г. Соосай "Эх", 1968

Г. Соосай энэ бүтээлээсээ болж бүтээх,үзэсгэлэнд оролцох, зургаа үзүүлэх эрхээ хасуулж 21 жил бүтээлээ дэлгээгүй.Түүний амьдрал тэр чигээрээ энэ бүтээл шигээ байсан. Хүчтэй, нууцлагдмал,ганцаардмал, оргилуун, суут...

1968 оныүзэсгэлэнгээс “Хөдөлгөөн нь хөрөнгөтнийх, өнгө нь өрнөдийнх” хэмээн утга учиргүйшүүмжлүүлсэн нэгэн бүтээл бий. Тэр бүтээлийн нэр нь “10 ямаа”. Бүтээгчийнх нь нэр Г. Дунбүрээ. Уран сайхныадилтгал, зүйрлэл, ёгтлол, егөөдөл, уламжлал, шинэчлэл, өнгө агаар нэвтшингэсэн түүний бүтээл яах аргагүй анхны модернист бүтээлүүдийн тоонд зүй ёсоорордог.

ИнгэхэдМонголын модерн урлагийн өглөө ямар байв аа? Жиндүүхэн тэр өглөө дулааны эхлэлнь байсан. Өрнийн сэтгэлгээний урлагийн дүрслэх маяг, утга агуулгыгхуулбарлалгүй, жинхэнэ монгол сэтгэлгээний урлагийг бүтээсэн дээрхи хаалттайнийгмийн чөлөөт сэтгэлгээтэй хэсэг монгол уран бүтээлчид өнө эртний өвөгдээдсийнхээ хадан дээр зурж хоцроосон сүг зургаас авахуулаад, нүүдэлчдийнбэлгэдэл зүй, зураасын чадамж, уран сайхны сэтгэлгээний өгөгдөл, сэтгэл хэмээх“эрхтнээ” чагнан,судлан байж гаргаж ирсэн өнгөө, гэрлээ, зураасаа уранбүтээлийнхээ цөмийг нь болгож хэнтэй ч адилгүй ч монгол ур, ухаанаараа чимсэннь дэлхийн урлагийн түүхэнд содон, Монголын урлагийн түүхэндээ дотно тийм лтүүхийн хуудсуудыг нээсэн. Эдгээр бүтээлүүд нь өнөөгийн бидний битгий хэл өнөмөнхийн олон асуултанд хариулах мэт...

СоциалистМонголд үүссэн энэхүү гайхалтай модернурлаг 1968-оноос бүдгэрэн байснаа 1980-аад оны сүүлээр дахин эрч хүчээ авч,залуу уран бүтээлчдээр эгнээгээ зузаатган өдийг хүрсэн.

1968 онытэр зуны үзэсгэлэн өөрчлөлтийг нэгэнт хийж чадсан. Үүнээс хойш бүх зүйл хуучинхэвэндээ хэзээ ч орохгүй гэдэг нь мэдээж. Хэдхэн сарын дараа монголчууд анхныдөрвөн олимпийн медальтнуудаа угтан авлаа... Өөрчлөлт ингэж үргэлжилсэн.Өнөөдөр ч үргэлжилж байна.

Толинд тусах тэр гоо дүрийг мөнхийн оньсого гэдэг

2011-06-16T00:58:00.002+08:00

Artist J. Munkhtsetseg

Эртний Египтийн үй түмэн фараонуудын нэр бидэнд юу ч өгүүлдэггүй бол Нефертити, Клеопатрагийн нэрийг сонсоод л бүгд тэдний гоо үзэсгэлэн, хүч чадлыг бахдацгаана. Эртний Гэрэгийн хайр дурлал, гоо үзэсгэлэнгийн бурхан ч (Афродита), цэлмэг оюуны бурхан нь ч (Афина), тэр байтугай ялалтын бурхан ч (Ника), үнэнч шудрага ёсны бурхан ч (Фемида) бүгд эмэгтэй хүний дүрээр амилсан байдаг. Сэргэн Мандалтын үеийн хамгийн алдартай бүтээлүүд ч эмэгтэй хүний дүртэй салшгүй холбоотой. Леонардо да Винчийн “Мона Лиза”, Рафаэлийн “Сикстиний Мадонна”, Боттичелигийн “Цолмон мэндэлсэн нь” (The Birth of Venus) гээд дурьдаад байвал маш олон. XIX зууны 2-р хагас ХХ зуунаас эхлэн гоё даашинз, намирсан үстэй бүсгүйчүүдийн дүр төрх өөрчлөгдөж Г. Климтын эртний Гера бурхан шиг “хүчтэй” (сайн муугийн 2 туйлийг өөртөө нэгтгэсэн) эмэгтэйчүүд, Огюст Ренуарын махлаг, хэтэрхий энгийн бөгөөд ялдам эмэгтэйчүүд, Поль Гогений нууцлаг бөгөөд “өөр ертөнцийн” мэт тайти бүсгүйчүүд төрөн гарч ирсэн юм. Олон зууны турш дорнын Китагава Утамарогийн өөрийгөө тольдох үзэсгэлэнт бүсгүйчүүд дотоод сэтгэлээ тольдох мэт сэтгэгдэлийг үзэгчдэд үлдээнэ.

Харин орчин цагт дүрслэх урлаг төдийгүй зурагтын дэлгэц, сэтгүүлүүдийн хуудас, сурталчилгааны бүхий л талбайг эмэгтэй хүний дүрээр чимж байна.

Эртний хүмүүс Венерагаа (палеолитийн Венера) бүтээж эхэлснээс хойш үеийн үед дэлхийн зураачид эмэгтэй хүнийг хадан дээр, зотон дээрээ, модоор, шавраар, чулуугаар, хүрлээр, алтаар, гантигаар эрднийн чулуу шигтгэн бүтээж ирсэн байдаг ч хамгийн үнэ цэнтэй нь оюундаа бүтээсэн нь биз. Дэлхийн шилдэг бүтээлдийн ихэнхи нь эмэгтэй хүнийг дүрсэлсэн байх ба бүх цаг үеийн хамгийн үзэсгэлэнтэй тэр бүсгүйчүүд өнөөдөр дэлхийн музейнүүдийн чансааг тодорхойлж байна гэхэд хилсдэхгүй биз.

Монголын урлагт дэлхийн урлагийн адил эмэгтэй хүний сэдэв хамгийн чухал бөгөөд нандин сэдвийн нэгэн нь байж ирсэн. Үе үеийн уран бүтээлчид монгол бүсгүйн шинж чанарыг судлаж, тэрхүү ил юм шиг хэрнээ нууцлаг “ертөнцийг” дахин дахин шинээр нээж дотроо шаналж, шатаж бүтээсэн байдаг.

Түүний эмэгтэй хүний дүрүүд үргэлж дотроосоо “гэрэлтэж” байдаг. Ж. Мөнхцэцэг бол орчин цагийн монголын хамгийн алдартай уран бүтээлчдийн нэг ба түүний уран бүтээлийн гол сэдэв нь эмэгтэй хүн тэр тусмаа өөрөө байдгаараа онцлог.

Artist J. Munkhtsetseg

1994 онд бүтээгдсэн “Бүсгүй” хэмээх бүтээл дээр буусан зүрхний бичлэг адил хөнгөн зураасууд нь өөрийн эрхгүй бүсгүй хүний “сэтгэлийн” бичлэг мэт сэтгэгдлийг төрүүлнэ. Бүсгүй хүний сэтгэл ямар олон талтай, сонирхолтой, нууцлаг болохыг түүний “сэтгэлийн” бичлэгүүдээс харж болно. Тэрхүү зураасууд нь ус мэт долгиолох ба долгион бүр нь өөр. Зураас бүрийг тайлж уншхыг хичээн бодлогшрон харах мөчид л тэр эмэгтэйн нууц нь аажим аажмаар дэлгэгдэх мэт сэтгэгдлийг үзэгчдэд төрүүлдэг нь гайхамшигтай. Тэрхүү өөр хоорондоо огт адилгүй мэдрэмжүүдээ чагнан түүний бүтээлийн өмнө зог тусан зогсдог хүмүүсийн ихэнхи нь бүсгүй хүн байдаг болов уу хэмээн санагдана.

Эхнэр үстэй зураасаар дундуураа хуваагдсан түүний дүрүүд үргэлж хоёр ертөнцийн хооронд орших бөгөөд бясалгасан дүрийг илэрхийлж байдаг. Тухайлбал “Төвлөрөл” дээр дундуураа зураасаар заагдсан зураачийн “улаан өнгийн” дүр бичигдсэн байдаг. Эхнэр үснийх нь нэг тал нь замбраатай самнасан байх боловч нөгөө талын үс нь задгай намирч буй сэтгэгдлийг үзэгчдэд үлдээдэг. Ийм маягаар хоёр ертөнцийг зөвхөн зураасаар хоорондоо зааглаад зогсохгүй үсний засалтаар хүртэл хоорондын ялгаа нь тодрон гарч ирэхийг олж харна. Харин түүний сэтгэлийн шаналалыг учгийг тайлхад энгэртээ хумисан гар нь садаа болох нь бэрх.

Ж. Мөнхцэцэгийн бүтээлүүдэд бэлгэдлийн шинж чанартай олон зүйл байдаг ч түүн дотроосоо хамгийн ихээр анхаарал татдаг нь тайрч буй үс юм. Үс бол хүний “үргэлжлэл” байдаг. Биеийн нэгээхэн хэсэгээсээ салж буй тэр эмэгтэйн дүр нь зураач бүсгүй өөрөө байдаг. Үсээ тайрч буй тэрхүү өнгө өнгийн бүсгүйчүүд “шигтгээн” мэлмийнийхээ цаана ямар их шаналал, харуусал гунигийг нуудаг бол мэлмийн “шигтгээнүүд” нь эгээ л нулимасын дуслууд шиг “гялтагнана”.

Түүний бүтээлүүд бүтээгчийнхээ дүр, амьдрал, сэтгэл, шаналал, гуниг, бясалгал бодролыг харуулдаг. Гэвч энэ бүхний цаана монгол бүсгүйн ухаалаг, хүчтэй, энергетик дүр төрх гэрэлтэх нь сонирхолтой. Ж. Мөнхцэцэг өөрөөрөө төлөөлүүлэн бусад эмэгтэйчүүдийг нээн харуулах нь гайхамшигтай.

Artist D. Narantsetseg

Орчин цагийн монгол зураачдын дунд хатадын болоод язгууртан эмэгтэйчүүдийн дүрийг бүтээлдээ буулгах нь ихээхэн түгээмэл байдаг. Түүн дотроо зураач Д. Наранцэцэгийн хатад ихэд үзэсгэлэнтэй, ихэмсэг бөгөөд бардам, ухаалаг, зоригтой эмэгтэйчүүдийн дүртэй байдаг. Монгол эмэгтэйчүүд түүхэндээ эрчүүдийн адил эрхтэй байсаар ирсэн үүгээр зогсохгүй төрийн хэргийг барьж байсан хатад түүхэн шастируудад олноор тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. Дайнд тулалдаж, төрийг барьж явсан тэр эмэгтэйчүүд ихэмсэг, ухаалаг, зоригтой байхаас аргагүй юм.

Түүний хатад юу юунаас илүү ухаалаг байдаг болхоор сэтгэл маань өөрийн эрхгүй татагддаг. “Агай гүнж” бүтээлд дүрслэгдсэн тэр эмэгтэй бодлогшронгүй, хөнгөн гунигтай байх ба зураач Агай гүнжийг “Гуниг хорслын шүлэг”-ээ тэрлэх үеийг нь дүрсэлсэн бололтой. Монголын анхны эмэгтэй яруу найрагч гэгддэг энэ бүсгүйн эцэг Лян Ван Базарварми нь өстөнгүүдийнхээ хорон үгэнд итгэн хүргэн хүүгээ хөнөөсөн гэдэг. Эр нөхрийнхөө араас гашуудсан Агай гүнж “Гуниг хорслын шүлэг”-ээ тэрлэж дуусгаад нөхрийнхөө араас одсон хэмээн тэмдэглэгдэн үлдэсэн байдаг.

Д. Наранцэцэг “Хулан хатан”, “Мандухай”, “Бөртэ” зэрэг олон хатадын дүрийг зотон дээрээ буулгасан байдаг. Түүнээс гадна “Луугийн нүд”, “Сэтгэлийн диваажин” зэрэг эмэгтэй хүний гоо сайханг магтсан гэрэл сүүдрийн тоглолт, зөөлөн өнгөний зохирол, хараа булаам бие зэргийг гайхалтай уртай бүтээсэн бүтээлүүд бий. Тийм бүтээлүүд нь өөрөө “эмэгтэйлэг” болж үзэгчидийг өөртөө татан дурлуулдаг гэдэгт итгэдэг.

Монгол зурагийн стиль, орчин цагийн өрнийн болоод бусад азийн урлагийн стильтэй хослуулж баяжуулан бүтээсэн С. Заяасайханы (Заяа) язгууртан эмэгтэйчүүд ихэд сонирхолтой, өөрийнхөөрөө сэтгэл догдлуулам, өөр мэдрэмжийг төрүүлдэг. Түүний бүтээлүүдэд декоратив шинж чанар давамгайлах боловч монгол зурагийг баяжуулсан байдал нь ихэд бүтээлч байдаг. Монгол зурагийн зураасийн чадамж, боломжийг өндөр түвшинд ашиглаж язгууртан эмэгтэйчүүдийн дүрийг хөнгөн, уян налархай харуулсан төдийгүй ар фоныг хуучин “хана” мэт фактуртай болгож, дээл хувцас, ар фонын өнгөө монгол зурагт төдийлөн ажиглагддагүй өнгийг сонгон бүтээсэн нь үзэгчдэд ч сонирхолтой байдаг нь гарцаагүй.

Artist S. Zayasaikhan

Түүний “Хүүхэлдэйтэй бүсгүй”, “Аялгуу” зэрэг бүтээлүүд нь содон сонирхолтой. “Хүүхэлдэйтэй бүсгүй” бүтээлээс нь гэнэн томоогүй хүүхдээрээ шахуу залуу бүсгүй дүрслэгдсэн байдаг. Бүсгүйн уужны цаанаас цухуйх дээлийн хормой нь геометр хээтэй байгаа нь бүтээлийг бүүр илүү сонирхолтой, нууцлаг болгожээ. Эхнэр үстэй ч тэрхүү идэр залуухан бүсгүйн хүүхэд наснаасаа хагацахыг үл хүсэх тэрхүү сэтгэлийг ханцуйнаас нь цухуйх бяцхан хүүхэлдэйнүүдээс олж харна. Харин дээлийн цаагуур нуугдах нөгөө гарт нь юу байгаа бол гэж бодогдоно. Магад бас л хүүхэлдэй байгаа байх даа. Заяагийн бүтээлүүдээс ур ч, ухаан ч гэрэлтэх нь сэтгэл хөдөлгөм санагддаг.

Монголын урлаг дах эмэгтэй хүний дүрийн тухай ярихдаа би З. Уянга зураачын “Буриад эмэгтэй” хэмээх график бүтээлийг онцлон ярих дуртай. Энэ бүтээл нь үндэсний хувцастай эмэгтэй хүнийг дүрсэлсэн хөрөг байх бөгөөд харах тусам ертөнцийн бүх эмэгтэйчүүдийн амьдралын тухай “ном” уншиж буй мэт сэтгэгдэл төрдөг. Тэдний гэгээн сайхан бодлууд, гэнэн сайхан сэтгэл, хөнгөн хошин мэдрэмж, бяцхан гуниг харуусал, хөнгөн аальгүйтэлт, гоо сайхан, тэсвэр хатуужил, ухаан, тэдний үл ойлгогдох ааш араншин гээд бүсгүй хүний олон талт шинж чанарыг ганцхан хүний дүрээр амилуулсан нь өөрөө гайхалтай. Өнгөний визуал болон билэгдэлт хүчийг үл ашиглан гагцхүү зураас, цэгүүдийг ашиглан орон зай, биеийг бүтээн хүний дотоод сэтгэлийг “нүцэглэж” чадсан тийм л сайхан бүтээл.

Artist Ts. Batjargal

Зураач бүр бүсгүй ертөнцийг өөрийнхөөрөө зотон дээрээ амилуулж байдаг. Хэдий тийм боловч монгол эмэгтэйн тэнгэрлиг бүхнийг бурханы дүрд шигэтгэсэн болохоор нь Г. Занабазарт, домогт балетчин Ю. Оюуныг “жигүүртэй” нь дүрсэлж чадсан болохоор Я. Оюунчимэгт, эх хүний сэтгэлийг зураас бүртээ шингээж чадсан болхоор нь Л. Бавуудоржид, урлагаа бүтээх бүрийдээ “үсээ тайрч” чаддаг болхоор нь Ж. Мөнхцэцэгт би хайртай байдаг. Энэ удаа харамсалтай нь би монголын урлагт төрөн бий болсон Ж. Гэрэлийн “уран” бүсгүйчүүдийн тухай, Ц. Батжаргалын амьдаралдаа шингэсэн бүсгүйчүүдийн тухай, С. Саранцацралтын архаик бүсгүйчүүдийн тухай, хөргийн мастер Б. Насанцэнгэлийн гайхалтай индивидуал бүсгүйчүүдийн тухай гээд олон олон бүсгүйчүүдийн тухай өгүүлж эс чадлаа.

Тэлэн өргөсөх газар нутаг, урсан өнгөрөх цаг хугацаа, хүлээс үгүй хүсэл мөрөөдөл, тийм гэхийн аргагүй гэгэлзэх сэтгэл, хүмүүний оюун санаа, хайр хүндэтгэл гээд энэ ертөнцөд орших бүхнийг өөртөө сөхрүүлж чадсан ганцхан л зүйл байх ба түүнийг эмэгтэй хүн гэнэ.

Харин урлагийн “өглөөгөөс” эхлэн өнөөг хүртэл яагаад эмэгтэй хүний дүр хамгийн үзэсгэлэнтэй нь байгаад зогсохгүй хамгийн “хүчирхэг” нь байдаг нь мөнхийн оньсого хэвээр үлдэнэ.

Mongolica magazine. Summer 2011

Artist Ya.Oyunchimeg

Artist S. Zayasaikhan

Artist B. Nasantsengel

25-30=урлаг

2011-03-05T16:34:00.000+08:00

Б. Орхонтуул

Юунаас эхлэх вэ? Төгсгөлөөс нь эхэлье.
Монголын урлаг “шинжлэх ухаанжих” оролдлого хийсэн цагт монголын хэмээх тодотголоо гээнэ гэж бодогддог. Харин орчин цагийн монголын урлаг, урлаг хэмээх үгийн өмнө байх тодотголоо гээгээгүй нь миний сэтгэлийг хөөргөдөг. Монголчууд хоёр иргэншлийг, хоёр соёлыг сэтгэл оюундаа тээж явдаг. Зарим нэгийнхэнд нь аль нэг нь давамгайлж байвч хоёуулаа л зэрэгцэн оршдог. Энэ хоёр соёлын аль нэг нь эсүүл хоёуул биднээс алслан одож ирээдүйн соёлд уусах үед магадгүй өнөөдрийн урлагийн бүтээлүүд ойлгомжгүй болох цаг ирэх л байх.
Х. Батбаатар, Б. Орхонтуул, Д. Дорждэрэм, Б. Бадрал, Д. Батзориг, Ц. Одгэрэл 25-30 насны эдгээр залуу уран бүтээлчид одоо ид бүтээлээ туурвицгааж байна. Тэдний одоогийн явж буй зам нь эрэл хайгуулын зам боловч тэдний эрэл мухардалгүй сонирхолтой бүтээлүүдийг төрүүлсээр байна.

Б. Орхонтуул

Б. Орхонтуулын “зүүдний ертөнц” нь үргэлж түүний өөрөө өөртэйгээ хийсэн диалог мэт санагдах ба үзэгчийн хувьд энэхүү процессийг хөндлөнгөөс харах нь надад үргэлж сонирхолтой санагддаг. Түүний бүтээлүүдийг “амьд” болгож өгдөг бас нэгэн зүйл бол өөрөө өөртэйгээ тэрсэлдэх тэрхүү тэмцэл байдаг. Өрнө дорно нийлсэн сонирхолтой түүний бүтээлүүдэд өрнийн индивидуализм, дорнын учир шалтгааны ухаан аль аль нь бий. Хэрэв та түүний бүтээлүүдийг урьд өмнө нь харж байгаагүй бол заавал очиж үзээрэй, түүний ертөнцийг хөндлөнгөөс анзаараарай дараа нь өөртэйгээ жишиж нэг үзээрэй.

Зураач Ц. Одгэрэлийг орчин цагийн “нийгмийн толь” хэмээн нэрлэчихмээр.“Голын эрэг дээр” хэмээх бүтээлдээ тэрээр орчны бохирдолын асуудлыг хөндсөн байдаг. Наад хэсэгт үзэгчид рүү нэвт харан суух улаан хүн ороолон мэт харагдана. Гэвч тэрээр ороолон биш харин орчны бохирдолын улмаас мутацид нэрвэгдсэн хүн. Түүний цаана голын эрэг дээр усанд орж буй эрүүл чийрэг залуус бүүр цаашлаад үйлдвэрийн яндангууд, бохирдол дүрслэгджээ. Ув улаанаар жаргах нарны туяа голын усны толион дээр тусна.
“Нинжа”, “Ах дүү хоёр” зэрэг нийгмийн асуудлуудыг тусгасан сонирхолтой бүтээлүүд түүнд олон бий. Түүний экспрессионист бүтээлүүдэд нийгмийн эмзэг давхрагынхан, түүн дотроо хүүхдүүд дүрслэгдэх нь олонтоо. Ихэвчлэн улаан, хар өнгөөр дүрслэгдэх түүний ертөнцөд гэрэл гэгээ байхгүй гэж та битгий бодоорой. Харин ч итгэл найдвар хэмээх гэгээлэг зүйл үргэлж орших шиг санагдана. Түүний бүтээлүүд бид эргэн тойрондоо хүйтэн сэтгэлээр хандаж болохгүй гэдгийг харуулах мэт.

Х. Батбаатар IY дэх Бээжингийн Олон Улсын Урлагийн Биеналлегийн тэргүүн байрын шагналт залуу уран бүтээлч. Тэрээр цуврал хөрөгүүдээрээ дамжуулан XIX зууны сүүл – XX зууны эхэн үеийн хүмүүсийг XXI зууны иргэдтэй уулзуулан учруулдаг хүн. Түүний уран бүтээлд хөрөг зурагууд голлох боловч эдгээр хөрөгүүд нь уламжлалт утгаараа хөрөг зурагууд биш юм. Харин орон зай, цаг хугацаанд аялах сонирхолтой арт практик. Холимог техникээр бүтээсэн түүний бүтээлүүдэд бид өнгөрснийг тольдож, өнгөрсөнтэй хууч хөөрдөг. Арга техникийн хувьд шинэ биш боловч агуулгынхаа хувьд шинэлэг сонирхолтой бүтээлүүд.
Биднээс алс хол мэт санагдавч бидэнтэй дэндүү ойрхон өнгөрсөнтэй ярилцаж өөрийгөө шинээр нээх үзэгчид түүний үзэсгэлэнгүүдээс сэтгэл дундуур гардаггүй болов уу.

Д. Батзориг (Базо)

Д. Батзориг (Базо) хүрд буюу тойрог зурдгаараа урлаг сонирхогчдын дунд алдартай. Хамгийн төгс хэлбэрийн нэг тойрог нь өөртөө маш олон нууцлаг, бишрэлийн (сакрал) билэгдлийг агуулж байдаг. Тиймээс түүний бүтээлүүдийг буддизмийн билэгдэл зүйгээр, нүүдэлчдийн билэгдэл зүйгээр харах хүмүүс олон байдаг. Хэдий тийм боловч энгийн мөртлөө үргэлж нууцлаг зүйлсийг хадгалж байдаг Базогийн тойрогт олон өнгийн амьдрал оршдог. Эхлэл үгүй төгсгөл нь үгүй тойрогт багтах Базогийн ертөнцөд энгийнээр (энгийн хэлбэр, дүрс) ихийг (олон утга санаа, үзэгдлийг) үзүүлэх гэсэн нууцлаг хүсэл нэвт ханхалдаг. “Хэзээ ч ургадгүй мод”-оос авхуулаад түүний модоор хийсэн архаик конструкци - инсталляцууд нь үргэлж ямарваа нэгэн бодролыг үзэгчдэд төрүүлдэг.
Өнөөдөр түүний Улаанбаатар хотын агаарын бохирдолын гол “буруутан” болсон нүүрс, хөө тортгоор урлагийн бүтээлүүд бүтээн олноо дэлгэсэн “ЭКО+БИО+УБ=2011” үзэсгэлэн нь урлаг сонирхогчдын сонирхолыг ихэд татаж байна.

Д. Дорждэрэмийн “Орон зай дах дуу хоолой” (2008), “Хөрөг ярилцлага” (2010) цуврал бүтээлүүд үргэлж биднийг өөр ертөнц рүү биш харин өөрөө өөртэйгээ байх өөрөө өөрийгөө дахин нээх тэр хүсэл эрмэлзэлийг байнга төрүүлж байдаг нь гайхалтай. Хөрөг ярилцлага цуврал бүтээлүүд нь холимог техникийн аргаар бүтсэн хүний сэтгэлийн рентген юм. Түүний энэ цуврал бүтээлүүдийг харж яваад нэгэн бүтээлийг онцлон харж билээ. Яагаад ч юм яг түүний тэрхүү бүтээл дээрхи шиг миний рентген зурагийг авхад цаана нь Б. Шаравын “Ногоон дарь эх” гэрэлтээсэй гэж бодож билээ.

Миний дээр дурьдсан уран бүтээлчид арга техник, уран бүтээлийн сэдэв зэргээрээ өөр ч сэтгэлгээнийхээ түвшинд соёлын толбо (Cultural identity) тод зурайсан тэр нь тэднийг нэгтгэсэн сонирхолтой ертөнцүүд. Тэдний ертөнцөд өнгө будаг, зохиомжийн ертөнц байхаас гадна жинхэнэ дорнын сэтгэлгээг илтгэх бясалгалын, бодролын, мэдрэмж зөн совин оршдог. Тэдний логик, хэт “математик” сэтгэлгээгээр биш интуитив сэтгэлгээгээр бүтээсэн эдгээр бүтээлүүд нь бяцхан “хаос”-тай. Нягт нямбай системчлэл үгүй тэдний ертөнцөд хүнтэй диалог үүсгэж хүнийг дэмжиж, хүнийг нээж чаддаг гайхалтай ертөнцүүд байдаг. Магадгүй тэдний бүтээлүүдэд эмх замбраа биш хүний ертөнцтэй адилхан бяцхан хаос байдаг нь бидний сэтгэлийг хөдөлгөдөг бизээ. Бидэнтэй адилхан учраас дотно санагддаг бизээ.

Mongolica spring 2011

Х. Батбаатар

Д. Дорждэрэм

Д. Батзориг (Базо)

Ц. Одгэрэл

Поп Артын Ханхүү

2010-12-30T03:38:00.001+08:00

1928 оны наймдугаар сарын 6-нд Питтсбург хотын словак гаралтай цагаачдын гэрт Андрей Вархола төржээ. “Сая долларын үнэтэй зураач бол” хэмээх хүүхдийн уран зургийн уралдаанд оролцоод залуу мөрөөдөгч маань нэг ч цент олоогүй гэдэг. Гэвч тэрээр өөрийн сая сая доллараа сүүлд Энди Уорхол болсон хойноо олсон юм.


Алдарт фото зурагчин Ричард Аведон. Суицид. (Энди Уорхолын бие)

Уорхол өөрийн бүтээлүүдээрээ хэт хэрэглээнд шунасан нийгмийг шүүмжилдэг түүгээр ч зогсохгүй тэднээр даажигнадаг байсан гэх яриа сонсогддог. Магадгүй түүний бүтээлүүдийг тэгж уншиж болох. Гэвч энэ бүхнийг та гойд анхаарах хэрэггүй. Зураач маань орчин цагийн иргэншлийн шүтэн бишрэгч нь байсан бөгөөд үүнийгээ ч тэрээр нуудаггүй байсан. Цагаан Ордны нэгэн хүлээн авалтан дээр хэдийн дэлхийд хүлээн зөвшөөрсөн алдартан маань “Итгэмээргүй юм аа Би Стинг, Элтон Жонтой хамт сууж байна шүү дээ” хэмээн “зүггүйтэж” байлаа. Тэрээр оддод болон тэдний гялбаанд унаж тусдаг байлаа. Тэгээд ч Амеркийн поп арт хэзээ ч нийгмийн ялзарлыг эмчлэгч эм байгаагүй, шүүмжилдэг талбар байгаагүй гэдгийг санах хэрэгтэй. Тэд гагцүү өөрийн амьдарч байсан цаг хугацааны орон зайн эзэд нь л байсан. Энди Уорхол, Том Вессельман, Жеймс Розенквист, Рой Лихтенштейн болон бусад поп артын мангасууд маас соёлын хэрэглэгдэхүүнүүдийг ашиглан гоо зүйн шинэ стандартыг бий болгохыг л хүссэн. Хийсвэр урлагийг бүтээгчид үзэгчдийг залхааж байсан тэр үед поп арт өөрийн содон шийдэлтэй, бодит дүрслэлтэй, өвөрмөц техникээрээ уйдсан олны сэтгэлийг сэргээсэн юм.
Залуу уран бүтээлч илтгэлтэйгээр Нью Йоркийн олныг өөртөө татсаар байлаа. Түүн шиг өөрийгөө маш сайн “рекламддаг” хүн ховор. Тэрээр өөрийн нэр, өөрийн бодит түүхээ, төрсөн он, сар төрсөн өдрөө хүртэл өөрчилсөн. Сурталчилгааны бизнес түүнийг харилцааны урлагт сургах ёстой байлаа гэвч түүнтэй харьцхад хүндрэлтэй. Эрт халзарсан учраас хүн аймаар хиймэл үс зүүдэг, үргэлж хөмхийгөө зууна, үхдэл мэт цавар царай, юу ч үл нэвтэрдэг болов уу гэмээр хар нүдний шил, үнэтэй хослол. Гэвч тэрээр хэнээс ч илүү бусдыг өөртөө татах чадвартай байсан гэдэг. Түүний амьдарлаас тасарсан суут бүтээлч мэт имиж нь олныг өөртөө соронзон мэт татаж байлаа. Бүх зүйл түүний тооцоолсноор явж байсан гэдгийг хэлэх хэрэгтэй.
Магадгүй түүнийг луйварчин гэх олон ч, ХХ зууны агуу зураач гэх олон ч бүгд “өрөөсгөл” санагдана. ХХ зууны агуу зураачийн хувьд тэрээр тийм байгаагүй гэдгийг түүний бүтээлүүд илтгэнэ. Хэдий тийм боловч түүнд гайхалтай уран бүтээлч сэтгэлгээ байсан. Олны толгойг эргүүлж, урлагийн үнэ цэнэ үгүй бүтээлээ олон сая доллраар зарж байсан гэвэл бас л өрөөсгөл хандлага. Учир нь Уорхол хэнийг ч хуураагүй, харин үзэгчид дурласан зүйлээ, авах гэсэн үнээрээ л авч байна. Энэ байдал нь Уорхолын цогцосыг зугаацуулдаг байлгүй. Түүний урлагийн НУУЦ нь... бусдад “таашагдах урлаг”. Би ч түүнд дуртай. Тэр бол тухайн нийгмийн, тухайн түүхэн үеийн гайхамшигт төлөөлөгч, түүнд бурхан ч оршдог, буг нь ч оршдог.

Энди Уорхол. Coca Cola. 1962 он.

2010 онд 35, 36 сая доллараар зарагдсан бүтээл.

Надад дурласан миний үхэлд...

2010-10-04T20:54:00.001+08:00

Хүн менежер болон хувирсан энэ иргэншилд гутхын хэрээр ҮХЭЛд би дурладаг аа.

Менежер хэмээх пайз зүүсэн хүмүүсийг харах тусам... ертөнцийг хэрэн гүйх “роботууд”-ыг харах тусам... тэдний нэг нь хэмээн бодогдох бүрийдээ... саарал өнгөөр “цацрах” тоолондоо... өөрийгөө үзэн ядхын зэрэгцээ... гэгээхэн “эрдэм”.. ҮХЭЛ чамд би нууцхан дурладаг аа.

ҮХЭЛд дурлахын хэрээр... бие маань атиравч... сэтгэл маань дуулдаг... дуулах дуулахдаа дотроосоо гэрэлтэн дуулдаг....хааяадаа дууныхаа аялгуунд уяран хачин их гунигладаг. Гуниглах тоолондоо ҮХЭЛд би дурладаг... над шиг түүнд дурлаж чадах орон зайг бусдад үлдээхгүй гэсэндээ...шатаж, гэрэлтэж би дурладаг аа.

Урлагийн сайхныг бишрэх тоолондоо... урлагт ухаангүй дурлахын хэрээр... энэ ертөнцийг урлаг биш гэдэгт итгэх тусам... уран бүтээлч шиг байхыг хүсэх тусам... тэр эрх чөлөөний хүлээсээс зүүгдэн ганхах тоолондоо... урлаг шиг хэлбэртэйд нь биш... урлаг шиг дотортой болхоор нь ҮХЭЛд би... “сохроор” дурладаг аа... хэлбэрийг харж дурлахгүй мөн чанарыг нь мэдэрч хайрладаг...зүрхэндээ “ҮХЭЛээ би чамд хайртай” гэж хашгирдаг.

Мункд дурлахын хэрээр үнэнд би итгэдэг... Үнэнд итгэхийн хэрээр ҮХЭЛд би дурладаг... ҮХЭЛд би дурлахын хэрээр... ҮХЭЛийн “хувцас”... миний өмнө ҮХЭЛ нүцгэрнэ... тэгхэд би түүнд дахин дурладаг...хачин ихээр догдолдог.

ҮХЭЛ би чамд дахин дахин дурладаг... олон өнгөтэйд чинь... олон аялгуутайд чинь... олон мөн чанартай болхоор чинь... цацрах өнгө болгонд чинь...сонсогдох аялгуу болгонд чинь... дахин дахин...үнэн сэтгэлээсээ...надад дурладагаас илүү чамд би дурладаг аа ҮХЭЛ ЭЭ.

Харин ҮХЭЛийн заншилд дурлагсдыг (готууд, некрофилуудаас авхуулаад фараонуудыг) би үзэн яддаг... ҮХЭЛ хэмээх дэндүү “дотно (интим)” зүйлийг олноороо “доромжилдогт” нь би дургүй... Үхлийг би тэднээс өмөөрдөг...ухаан бэлэглэх чадалыг нь биширхийн хэрээр... үзэгдэлд дурлагсдыг...”шашинжуулагчдыг” үзэн ядаж байна.

“Үхэхдээ” түүнтэй тас тэврэлдэн...

нүв нүцгэн...

“гав ганцаар”...

үхий л даа...

Andy Arana 2010. 10. 02

Anir chimeegui.

2010-10-04T20:53:00.001+08:00

Би анир чимээгүйн дунд амьдардаг. Би чимээ гэж юу болохыг мэдэхгүй. Хэзээ ч тэр мэдрэмжийг мэдэрч байгаагүй. Гэсэн хэдий ч би сэтгэл дотроо үргэлж хашигарч явдаг. Хашиграад л байна хашиграад л байна... Чимээ гэж ийм л байдаг байх даа гэж бодно. Төсөөлнө... Өөрийн дуу хоолойгоо сонсохыг хичээнэ. Хашиграхаа болиод... чив чимээгүй болоод л чагнана. Өөрийн дуу хоолойгоо...

Өөрийн дуу хоолойгоо хэрхэн цуурайтхыг сонсоно. Цуурай гэж ямар гайхамшигтай болохыг та мэдэх үү? Чив чимээгүй дунд цуурай л хамгийн гайхамшигтай нь. Чи хашиграхаа больсон ч чиний дуу хоолой сонсогдоно. Энэ гайхамшиг биш гэж үү? Энэ бол гайхамшиг...

Би төрсөн цагаасаа хойш анир чимээгүйн дунд амьдарсан. Ганцаархнаа эргэн тойрон чив чимээгүй... Анир чимээгүй надад ганцаардлыг авчирсан. Заримдаа зүүдэндээ хүртэл ганцаардана. Чимээгүй дунд орших миний ганцаардал надад ихийг өгсөн. Бүхэл бүтэн ертөнцийг өгсөн билээ. Тиймээс миний ганцаардал магадгүй надад байдаг хамгийн үнэ цэнэтэй зүйл минь. Яг үнэн миний хамгийн үнэ цэнэтэй зүйл.

Би шөнө болгон энэ гудамжаар алхадаг.

Andy Arana 2009. 12. 24

Улаан морьд, цэнхэр морьд, ногоон морьд... by N. Orgilbold

2010-09-25T15:18:00.003+08:00

Artist Sh. Chimeddorj

Олон мянган жилийн тэртээгээс монголчууд морины соёлыг өвлөн авч дэлгэрүүлж ирсэн уламжлалтай ард түмэн. Монголчууд морийг бурханчлан шүтдэггүй. Өөрийнхөөрөө, өвөрмөцөөр хайрладаг. Тиймээс бидний хувьд морь бол гангараа, унаа хөсөг, хоол хүнс, соёл, билэгдэл. Хоёрхон чавхдастай (чавхдасыг нь морины дэл, сүүлээр хийдэг) морин хуур хэмээх хөгжмийн зэмсэгээрээ монголчууд мориныхоо янцгаах чимээг төдийгүй, тэдний алхаа, шогшоо, хатираа, жороо зэргийг ч хөгжимдөн үзүүлж чадна. Аман зохиол, уртын дуу, хөөмий, үндэсний бүжиг, палеолитийн үеийн сүг зурагаас эхтэй уран зурагтаа ч, төрийн сүлдэндээ хүртэл морийг дээдлэн дүрсэлсэн ард түмэн бол монголчууд. Түүхийн урт удаан хугацаанд бий болсон тэр их уламжлалын мөн чанарыг системчилж, шинжлэх ухаанжуулж ойлгоно гэдэг өнөө цагт боломжгүй мэт санагдаж байна. Учир нь морины соёл нь өнөөдрийн монголчуудын сэтгэлгээ, мэдрэмжийн чинадад оршдог. Тиймээс ч XXI зууны монгол зураачид уламжлалынхаа мөн чанарыг системчилж бус илүү нарийн, сэтгэлгээний өндөр түвшинд мэдрэмжийнхээ гүнд эрж хайж байна.

Artist M. Erdenebayar

Нүүдэлчдийн хүүхдүүд 3-4 настайдаа морь унаж сурч, морьтой нөхөрлөдөг бол монгол зураачид морь зурж гараагаа эхэлдэг гэж хэлэхэд хилсдэхгүй болов уу. Хэдий тийм боловч өөрийн урлагийнхаа гоо зүйн кредо болгосон зураачид цөөн.
Улаан морьдоороо дэлхийг туулсан зураач бол Монхорын Эрдэнэбаяр (1968 онд төрсөн). Түүнийг New York Times онцолж, нэр хүндтэй Asian Аrt News түүний бүтээлийн зургаар хавтсаа чимж, дэлхийн олон тооны үзэсгэлэнгийн танхимууд түүний бүтээлүүдийг бахархан дэлгэж байсан. Монголын орчин үеийн дүрслэх урлагийн томоохон төлөөлөгч тэрбээр сүүлийн арав гаруй жил гагцхүү морь дагнан зурж байгаа. Үүгээрээ ч урлаг судлаач, уран зураг сонирхогчдын анхаарлыг ихээр татаж буй зураач юм.
М. Эрдэнэбаяр 1990-ээд оны дунд үеэс өөрийн хэллэг, хэлбэр болон өнгө, гэрлийг хайж эхэлсэн. Эрэл хайгуул нь хэрхэн өрнөж, үргэлжилж байсныг Rattle (1995), Sound Of Stirrups, (1999), Father (1999) гэх мэт 1995-2006 оны хооронд бүтээгдсэн бүтээлүүдээс нь харж болно. Энэ үеийн морьд нь илүү хөдөлгөөнтөй, олон өнгөтэй, деталь ихтэй байдаг. Өнөөдрийн М.Эрдэнэбаярын кубист, цөөн өнгөтэй, монохром морьд нь сүүлийн дөрөв таван жилд бүрэлдэн бий болсон. Энэ эрлийн хамгийн чухал ололт нь түүний өнөөгийн кубист шинж чанартай морьны хэлбэр биш юм. Морийг ойлгох түүний мэдлэг туршлага нь нэгэн цул ойлголт болон бүрэлдэж чадсан. Монгол менталитеттэй, морины соёлын уламжлалтай зарим талаараа буддийн гүн ухаантай ууссан, хэлбэрийн бус агуулгын, сэтгэлгээний, мэдрэмжийн өгүүлэл, өгөгдөл ихтэй Эрдэнэбаярын гэх урлагийг бий болгосон нь түүний хамгийн том ололт гэж боддог.
Яагаад түүний морьд хүмүүсийн сэтгэлийг ингэж их татна вэ? Бүтээлийг нь харах тусам М.Эрдэнэбаярын морьд илүү нууцлаг, илүү эрч хүчтэй, илүү “хөдөлгөөнтэй”, илүү сэтгэл татам болж хувирдаг. Яг л бурханы хөрөг адил...
Үнхээр М. Эрдэнэбаярын морьд бол зүгээр нэг морьд гэж танигдах геометр дүрс биш харин билэгдэлийн шинж чанарыг агуулсан байдаг. Монгол морь, монгол хүн, байгал хоорондын нарийн нандин холбоо мэдрэгдсэн морины хөрөг зураг юм. Guardian Of the Next Generation (2008), Cool Day (2008), Snowbound (2009) зэрэг бүтээлүүдийг нь харсан хэнд ч морины хөрөг зураг, цаашилвал нүүдэлчин шинж нь өнөө ч сэтгэлгээний түвшинд нь анзаарагдах монголчуудын хөргийг үзэж буй мэт сэтгэгдэл төрнө. Хөрөг зурагт байдаг психологизм, гоо зүйн түвшин дэх дотоод харилцаа түүний бүтээлүүдэд оршдог. Урлагт дурлагчид түүний бүтээлээс адилхан гэх сэтгэгдлийг бус “амьд” хэмээх мэдрэмжийг олж авдаг.

Artist M. Erdenebayar

М.Эрдэнэбаярын морьдыг харах тусам бүтээлд нь бус монголчуудад улам ихээр дурламаар. Монголчууд байгалиа, морио ямар ихээр хайрладаг юм бэ гэж өөрийн эрхгүй дуу алдмаар санагддаг. Өнөөгийн Монголын хүн амын гуравны нэг нь хотод амьдарч байгаа. Гэвч тэд сэтгэлгээ, мэдрэмжийнхээ түвшинд уудам талдаа одоо ч эрх чөлөөтэй амьдарч байгаа юм байна. Яагаад ч юм түүний бүтээлийг харахаар ийм бодол, мэдрэмж төрдөг. Түүний бүтээлүүдийг дахин дахин хармаар санагддаг. Харах бүрдээ шив шинээр нээж хардаг. Бүтээлийнх нь өнгөний эрчим хүчинд өөрийн мэдэлгүй уусч, удаан гэгч нь ажиглаж зогсдог. Чухамдаа үүнд л Эрдэнэбаярын морьдын хүч чадал оршдог болов уу.
Зарим нэг нь түүнийг “Морины Чимэддорж” гэх нь ч бий. Уг нь бол Шагдаржавын Чимэддорж. (1954 онд төрсөн) Монголын орчин цагийн дүрслэх урлагийн томоохон төлөөлөгч. Түүний бүтээлээс дорнын уран зураг, түүн дотроо монгол зурагийн уламжлалын “өөр төрөлт”-ийг ажиглан хардаг. Тийм сэтгэгдэл төрдөг. Яг сэтгэгдэл ч биш юм аа, итгэл надад төрдөг. Дахин төрөлт биш “өөр төрөлт”. Монгол зураг хэмээх локал шинж чанар бүхий дүрслэх урлагийн нэгэн стилийн зураасын гайхамшиг түүний зураасаар дамжиж өөрөөр төрж байна. Түүний бүтээлүүдийн гүнд “дорнын сэдэв” оршсоор байдаг. Учир шалтгаан, гүн ухаан, ер оршин буй орчилтой нь өгүүлж, дүрсэлж чаддаг нь дорнын сэтгэлгээний амин сүнс. Энэ утгаараа заримдаа түүнийг дорнын зураачдаас илүү хол сэтгэж, дорно гэх энэ нууцлаг ертөнцийн гүнд нэвтэрсэн уран бүтээлч гэж үнэлмээр санагддаг. Ш. Чимэддорж тосон будгийн техникээр бүтээлээ туурвиад зогсохгүй усан будаг, бийр бэхийн урлаг, уран баримал зэрэг олон төрлөөр туурвидаг.

Artist Sh. Chimeddorj

Ерөнхийдөө түүний бүтээлүүдэд морьний дүрсээр билэгдүүлэн хүн байгалийн харилцаа, хүмүүс хоорондын харилцаа түүн дотроо эр, эмийн шүтэлцээ (“Арга билэг”, “Love” 2006), эх үрсийн хайр (A song about mother, 2003) гэх мэт олон харилцааг харуулсан байдаг. Түүний бүтээлүүдэд гүн хөх, цэнхэр, шар өнгөнүүд зонхилдог. Энэ өнгөнүүд нь ч нэг талаасаа бэлгэдэл нөгөө талаасаа зураачийн өнгөний орон зайн мэдрэмжтэй холбоотой.
“Хөх Монгол” (1987, 200, 2001 онууд) цуврал бүтээлдээ тэрээр Монголыг ч, хүн болоод амьд ертөнцийн харилцааг ч мориор төлөөлүүлэн дүрсэлсэн байдаг. “Хөх Монгол” нь бүхэлдээ бэлгэдлийн шинж чанартай, хийсвэр (abstract) бүтээл юм. Босоо зохиомж нь төрийг илүүтэйгээр илтгэсэн байх ба зохиомжийн төвд монгол гэрийн тооно, нээлттэй мэлмий, нар, сар байх ба бүхэлдээ монгол төрийн нэгэн бэлгэ тэмдэг болох соёмбыг олж харж болох юм. Бүхэлд нь хэлэхэд түүний энэ бүтээл нь монголчуудыг, тэдгээрийн язгуур үзэл санааг, төрт ёс гэх мэт олон зүйлийг тусгасан нь харагддаг. Монголчуудын төрөө дээдлэх язгуур үзэл санааг тусгасан, хүчирхэг байдал, эв нэгдлийг харуулсан хэд хэдэн бүтээл байдаг. Тэдгээрийн тод жишээ нь “Эзэнт гүрэн” ба “Хүннү гүрэн” юм.
Түүний барималуудаас “Бороотой шөнийн эрэлчин” (2005), “Бага нас” (2005) зэрэг жижиг хүрэл барималуудаас гадна холимог техникээр бүтээсэн “Морь” (2004), “Морь - 2” (2004) зэрэг бүтээлүүд нь хүмүүсийн сонирхолыг татдаг. Эхний хоёр баримал илүү ахуйн шинж чанартай бол дараах бүтээлүүд нь илүү бэлгэдлийн шинж чанартай. Холимог техникийн давуу чанарыг сайн ашиглаж бэлгэдлийн олон тооны атрибутуудыг шигтгэн бүтээсэн нь дээрхи барималуудыг илүү агуулга сайтай болгохоос гадна нэг талаасаа үзэгчдэд илүү хүртээмжтэй, ойлгомжтой болгож чадсан бол нөгөө талаасаа дээрхи бүтээлүүдийн интерпретаци хийх орон зайг өргөжүүлж, үзэгчдэд ургуулан сэтгэх боломжийг илүү өгсөн байдаг.
М. Эрдэнэбаярын морьд их ул суурьтай, нүсэр, хүчирхэг байдаг бол Чимэддоржийн морьд хөдөлгөөнтэй, эрч хүчтэй, каллиграфик, хөнгөн, уян шинж чанартай. Түүний морьдын анатомоос харахад эдгээр морьд нь тэвчээртэй, хүчирхэг харагдана.

Artist Ts. Olzbaatar

Мэдээж морины сэдвийг уран бүтээлийнхээ үндсэн сэдэв болгосон дээрхи хоёр зураачаас гадна олон зураачид бий. Тэдний морьд хэлбэр дүрсээрээ ч, өгүүлэмжээрээ ч, тэр байтугай зан характераараа ч өөр хоорондоо ялгаатай. Д. Батмөнхийн өнгө өнгийн морьд, М. Уранбэрх зураачийн өвөрмөц морьд, До. Болд, Н. Адьябазарын бүтээлүүдэд амилсан тоо томшгүй их абстракт морьд, Ж. Гэрэл зураачийн “европ” хэв маягтай ч, монгол морьд шиг эрх чөлөөтэй морьд, О. Цэвэгжавын монгол ахуйд тодрох эрч хүчтэй монгол морьд, Ц. Олзбаатарын түүхэн зурагуудад дүрслэгдсэн баатруудын анд найз нь болсон үнэнч морьд.
Үнэхээр моринд хайртай монголчуудыг “хүйтэн” ухаанаар ойлгоход хэцүү. Монгол хүн бүрийн зүрхэнд өөр өөр морьд оршдог мэт надад санагддаг. Тэд бүгд зураачид байсан бол би монгол туурагтанд багтах арав гаруй сая хүнийг төлөөлөх өөр хоорондоо адилгүй юм шиг мөртөө дэндүү адилхан олон сая морьдийн тухай өгүүлэх байлаа.

MONGOLICA magazine 2010 summer

Пак Чан Үгийн "The Hollywood Reporter" сэтгүүлд өгсөн 2003 оны ярилцлага.

2010-09-01T21:39:00.001+08:00

Пак Чан Үг

Олдбой киног Канны олон улсын наадамд урихад та хэрхэн хүлээж авсан бэ?
- Миний хувьд гэнэтийн үйл явдал болсон. Энэхүү наадамд уригдсан кино бүтээлүүдийн ихэнхи нь нэр дэвшиж чаддаггүй, харин миний бүтээлийг шууд нэр дэвшүүлнэ гэж би мөрөөдөө ч үгүй. “Чамайг дунд сургуулийн аттестатгүй их сургуульд элсүүлчихсэн юм шиг л байх юм” хэмээн найз маань хошигнож байсан.

Яагаад та найруулагч мэргэжлийг сонгох болов? Чухам юу энэ шийдвэрийг гаргахад тань хамгийн их нөлөөлсөн бэ?
- Анх би уран сайхны шүүмжлэгч болохыг эрмэлзэн Соганы Их Сургуульд гоо зүйг судлахын тулд философийн факультетийг сонгон суралцаж байсан юм. Гэвч манай факультет нь английн аналитик гүн ухааныг түлхүү судалдаг учраас суралцах дөрвөн жилийн хугацаандаа би ганцхан жил гоо зүй судалсан. Нэгэн сайхан өдөр Альфред Хичкокийн “Толгой эргэлт” уран сайхны киног үзэх үедээ би дотроо “Хэзээ нэгэн цагт ядаж кино найруулагч болохыг оролдож үзэхгүй юм бол би үхлүүт хэвтэх үедээ тэгээгүй гэдэгтээ хамгийн их харамсах болно” гэж өөртөө “хашигран” хэлсэн юм. Үүнээс хойш Жеймс Стюарт нууцлаг бүсгүйн араас мөрддөг шиг би ухамсарт үл захирагдах гоо сайхны эрэлд гарсан юм. Мэдээж надад Хичкокийн кинонууд их нөлөөлсөн гэвч одоо намайг хурцалж байдаг хүмүүс бол Софокл, Шекспир, Кафка, Достоевский, Бальзак, Золя, Стендаль, Остин, Филип К. Дик, Желязны болон Воннегут нар юм.

“Аюулгүйн бүс” кино нь кино прокатад маш их амжилттай байсан бол “Ноён Өшөө авалт” кино нь шүүмжлэгчдээс өндөр үнэлэлт авсан хэдий ч кино прокатад амжилт олж чадаагүй. Харин таны “Олдбой” кино нь шүүмжлэгчдээс ч өндөр үнэлэлт авсан кино прокатад ч маш амжилттай байсан. Энэ талаарх таны бодол?
- Хэдий ихэнхи хүмүүс прокатад амжилттай байсан болон амжилтгүй байсан кинонуудын хооронд зааг гаргадагч энгийн үнэн бол ганцхан юм. Үзэгч бүрийн сонирхол өөр нэг бол тэдэнд таалагдана үгүй бол таалагдахгүй. Миний хувьд үзэгчид тодорхойгүй бөгөөд бодит бус, тэд хөнжлөөр өөрсдийгөө хучсан байх бөгөөд миний хувьд тэр хөнжлийг нэвт харж чаддагүй. Тиймээс ч би бүх үзэгчдийн төлөөлөл болгож ганцхан хүнийг сонгож авсан нь миний гэргий юм. Хэдий тэр маань жирийн гэрийн эзэгтэй боловч гайхалтай мэдрэмжтэй бөгөөд би кино зохиол бичихээс авхуулаад хөгжим сонгох хүртлэх кино процессийн бүх шатанд гэргий маань зөвөлгөө өгдөг.

Таны ирээдүйн төлөвлөгөөг сонирховол?
- Бид одоо “Гурван...туйлшрал” (Three... Extremes, 2004 он) кинон дээр ажиллаж байна. Энэ кинонд азийн гурван улс нэгдэн ажиллаж байгаа бөгөөд дэлгэцнээ наймдугаар сард гарна. Надаас гадна энэ кино төсөл дээрТакаши Мийкэ, Фрют Чан нар ажиллаж байна. Арваннэгдүгээр сард би шинэ кинондоо орно. Нэг л зүйлийг баттай хэлж чадах байна энэ кино маань “Хадагтай Өшөө авалт” (Sympathy for Lady Vengeance) хэмээн нэрлэгдэх болно. ”Өшөө авалтын тухай” гурвалын эцсийнх нь болно. Гуч гаруй настай нэгэн эмэгтэйн өшөө авалтын тухай. Энэ киноны дараа би цус сорогч нарын тухай өгүүлэх кинондоо орно хэмээн төлөвлөж байна.

Та өнөөгийн солонгосын кино болон кино үйлдвэрлэлийн талаархи өөрийн бодлоо хуваалцахгүй юу?
- Кинопрокатын хүндрэлтэй асуудлууд өнөөгийн солонгос кино бүтээгчдийн өмнө тулгардаг. Солонгосын кино театруудад олны анхаарлыг татсан коммершал кинонууд олон удаагийн давталттайгаар олон долоо хоног гардаг бол массын анхаарлыг татаж чадаагүй кинонууд долоо хоног л гараад хаагдах жишээтэй. Үүнээс улбаалан европ болон азийн, амеркийн артхаус, солонгосын артхаус, баримтат, хүүхэлдэйн кино сонирходог үзэгчид өөрийн хүссэн киногоо үзэж чадахгүйд хүрч байна. “Арван сая үзэгчдийн” эрин үеийн сүүдэртэй тал нь энэ байна. Харин киноны хувьд хэлхэд бидэнд бас маш урт удаан замыг туулах хэрэгтэй байна. Бидний дунд Куросава шиг ч юм уу, Одзу шиг ч юм уу тийм агуу уран бүтээлчид төрөөгүй байна. Бидэнд хятадын киноны тавдугаар үеийн төлөөлөгч нарынх шиг хоорондоо өрсөлдөн “Шар газар”, “Улаан гаолян” зэрэг гайхалтай бүтээлүүд гаргаж байсан тийм ассан эрч хүч байхгүй байна. Хэдий тийм боловч үзэгчдээсээ холдоогүй, ахмад үеийнхнийхээ нөлөөнд дарагдаагүй, ажилдаа уран бүтээлчээр ханддаг хөдөлмөрч найруулагч нар, киног урлаг талаас нь харж сонирходог, тасралтгүй хөрөнгө мөнгөний асуудлыг шийдвэрлэдэг продюссерууд олон байгаа нь солонгосын киноны ирээдүйг өөдөргөөөр хархад нөлөөлж байна.

Та өөрийн киноныхоо санааг хэрхэн гаргадаг вэ?
- Киноныхоо сюжетийг би дор нь гаргадаг. “Гурван...туйлшрал” киноны сюжетийн бүдүүвчийг би ганц тамхи татах зуур гаргаж байсан. Киноны үндсэн санаа гарсны дараагаар би кино зохиолынхоо эхний хувилбарыг зарим хэцүү сценуудыг тоймлоод ч болов хурдан гаргадаг. “Ноён Өшөө авалт” киноны зохиолын эхний хувилбарыг би хорин цагийн дотор бичиж байсан. Энэ бүгдийн дараа кино зохиолоо олон сараар засаж сайжруулдаг. Өөрөөр хэлбэл би киноныхоо үндсэн санааг тийрэлтэт пуужин шиг, кино зохиолын эхний хувилбарыг спорт машин шиг хурдан гаргадаг бол засан сайжруулах процесс нь үдийн хоолны дараах зугаалга шиг сунжирдаг юм. Йим л хэм хэмнэлтэй ажилладаг даа.

Өш хонзонгийн тухай Пак Чан Үгийн гурвал бүтээл

2010-09-01T21:35:00.001+08:00

Пак Чан Үгийн өшөө авалтын сэдэв дор нэгдсэн гурвал бүтээл нь өөр хоорондоо тэс ондоо санагдах бөгөөд энэ гурвалын хоёр дахь нь буюу “Олдбой” ихээхэн шуугиан тарьж уг киноны алдрын гэрэлд замхрах нөгөө хоёр бүтээл нь триптихийн хажуу шиг л санагдана.
Өшөө авалт нь эртний уламжлал бөгөөд өнөө цагт ч учир холбогдолоо гээгээгүй үзэгдэл юм. Яг одоо та телевизийн сувгаа нээхэд л дэлхийн хаа нэгтээ өшөө авалт явагдаж буйг харах болно. Өшөө авалт гэдэг нь хоорондоо учирч боломгүй мэт санагдах хоёр эксцесс бие биетэйгээ учирдаг болзооны газар. Нэг талаас “нүгэл” нөгөө талаас “баатарлаг үйл явдал”. Дэлхий дээрхи өшөө авалтын түүхүүдийг тоолоод баршгүй.

“Ноён Өшөө авалт”

Гурвал бүтээлийн анхных нь буюу “Ноён Өшөө авалт” нь энэ төрлийн тиг, дэгийг эвдэж чадсан триллер юм. Олон юмны хольц – политөрлүүдийн коктейль. Та энэ кинонд нялуун нялцгай мелодрам, нийгмийн шүүмж, садист натурализмийн хязгаар дээр дэнжигнэх сэтгэл сэрхийм сценүүдийг харах болно.
“Ноён Өшөө авалт” киноны фон нь шархдашгүй мэт азийн бар улсын 1990-ээд онд болсон санхүүгийн хямрал. Гол дүр болох Рёгийн амьдралд ч хямрал эхлэнэ. Түүнийг үйлдвэрээс нь хална, луйварчдын мэхэнд өртөн бүх хадгаламж болон өрөөсөн бөөрнөөсөө сална. Рё төрөлхийн сонсголгүй бөгөөд түүний халамжинд үхлүүт өвчтэй эгч байх бөгөөд хажуугаар нь хэт зүүн үзэлтэй найз охин. Үхлүүт өвчтэй эгчийнхээ яаралтай мэс заслын төлбөрийг төлхийн тулд тэрээр киднэппинг хийхээр шийднэ. Түүний сонгосон хүүхэд нь үйлдвэрийн удирдлагуудын нэг инженер Пакын охин. Энэ сонголт нь ч энгийн сонголт биш юм. Тэрээр мөнгө ч олно, дээд давхрагын нийгмийн дайснаа ч гайгүй сайн гэгч нь сургачихана.
Киног үзэх эхний үед бие биенээ хуурч урхинд оруулж буй телевизийн шоу үзэж буй мэт сэтгэгдэл төрнө. Өөрийгөө олзлогдсон гэдгийг гадарлах ч үгүй Пакийн охин аавынхаа “сайхан сэтгэлт найзуудтай” нь тоглоно.Энэ үеээр хөөрхий шаналсан эцэг нь шаардсан мөнгийг нь цуглуулна. Бүх зүйл сайн сайхан болдог жамаараа болно. Хэппи энд ч дөхөж байна уу гэсэн сэтгэгдэл төрнө.

Гэвч “тохиолдол” гэгч зүйл тун ойртож буй хэппи эндийг холдуулна өөрөөр хэлбэл хэппи эндийг “булшилчихана”. Рёг юунд орооцолдсоныг гадарласан эгч нь дүүгээ бодон өөрийгөө нөгөө ертөнцөд илгээнэ. Голын эрэг дээр тоглож байсан Пакын жаахан охин гэнэт усанд живж үхнэ. Энэ үйл явдал нь зэрэг өрнөх вендеттийн гараа нь болж өгнө. Охиноо алдсан Пак хүүхдийнхээ алуурчдын мөрийг мөшгин явна. Дүлий Рё түүний эгчийг үхэлд түлхсэн бас нэгэн хүчин зүйл болох луйварчдын толгойны эрэл мордоно. Пак болон Рё хоёуул өшөө авахын хилэнд автах бөгөөд тэр нь маникал шинж чанартай болно. Үхэх ёстой бүх л хүмүүс энэ кинонд үхнэ. Луйварчдыг Рё олж аван ална, түүний найз охиныг болон өөрийг нь Пак тарчлаан ална, харин Пакийг Рёгийн найз охины найз болох радикалууд ална.

Алдарт гурвалын хоёр дах нь сэтгэл зүйн триллер “Олдбой”. 1988 онд олноос үл онцгойрох согтуу О Дэ-суг гэрийнх нь өмнөөс хулгайлна. Хэсэг хугацааны дараа сэргэсэн Дэ – су өөрийгөө хувийн шоронд хоригдсоныг олж мэднэ. Тэрээр ихэд сэтгэлээр унах бөгөөд нэг өдөр телевизээр өөрийн хайртай эхнэрийг зэрлэгээр алуулсаныг болон түүний үхэлд өөрийг нь сэжиглэж буйг олж сонсоно. Хэргийн газар түүний цус олдсон гэснийг сонсоод өөрийнхөө гар дээр зүүний үл мөрийг олж харна. Дэ – су амиа хорлохыг завдах боловч оролдлого нь бүтэлгүйтнэ. Цаг хугацаа өнгөрсөөр тэрээр бусдад гэм, уур хорслыг учруулж болох бүхий л үйлдлээ тоочин бичнэ...

Арван таван жилийн дараа тэрээр маш том байшингийн дээвэр дээр сэрэх бөгөөд түүний хувьд амьдарлаа шинээр эхлэнэ гэдэг утгагүй байлаа. Түүний эхнэрийн амийг яагаад хөнөөсөн, өчүүхэн олхиогүй ч гэлээ хэвийн урсаж байсан амьдарлыг нь яагаад бусниулах болсон шалтгааныг олж өшөөгөө авах нь түүний ганц зорилго болоод байлаа.
Хачирхалтай нь гэвэл тэрээр маш хурдан өөрийг нь тарчлаан зовоогчийг олох бөгөөд тэр нь ч нэг их нуугдаад байхыг ч хүсээгүй нь илт. Тарчлаагч Ву Жин Лигээс бүх үнэнийг олж мэдэхийг тэр хичээнэ...

Хатагтай Өшөө авалт

Дараагийн буюу эцсийн бүтээл нь “Хатагтай Өшөө авалт”. Гэмгүй залуу бүсгүй Ли Гэм Чагийн шоронгийн амьдарлаас кино эхлэнэ. Хүүхэд алсан хэргээр шоронд хоригдсон тэр бүсгүй 10 жилийн дараагаар шоронгоос суллагдана. Амьдарлаа шинээр эхлэхийн тулд тэрээр өөрийг нь шоронд хийсэн нөхрийг олж өшөөгөө авах шаардлагтай болно. Өвдөлт зовлонгийн бэрхийг туулсан бүсгүй хоёр төрхтэй болон торны цаанаас гарч ирнэ.
Нэг нь нүүрэндээ ямар ч будаггүй энхрий зөөлөн Ли Гэм Ча, нөгөө нь дизайнеруудын хувцасаар гангарсан глэм – садист дүртэй хэнийг ч үл өршөөх Гэм Ча. Түүний дүр төрх өөрийн эрхгүй домгийн бүсгүй Юдифийг санагдуулна.
Хүүхдийг алсан хүн нь англи хэлний багш байх бөгөөд олон тооны хүүхдүүд алсан болхыг хадагтай Ли илрүүлнэ. Алуулсан хүүхдүүдийн эцэг, эхчүүд болон хадагтай Ли өөрсдөө алуурчин – багшийг шүүн цээрэлхээр шийднэ. Тэд ээлжлэн алуурчныг тамалсаар утсан чинээ амийг нь хөнөөх бөгөөд үүнтэй нэгэн зэрэг тэр хүмүүсийн шунаг, атгаг санаа илрэн гарна. Йим маягаар “гэгээн” өшөө авалт нь нийгмийн эмэгнэлт - хошин үзэгдэл мэт сэтгэгдлийг төрүүлнэ.
Кино ээж болон баян австрали айлд өргүүлсэн охин хоёрын нэгдлээр төгсөнө.
Пак Чан Үгийн гурвал бүтээл нь үйлийн үр гэдгийг судалсан судалгааны бүтээл мэт. Тэрээр өөрийн бүтээлүүддээ өшөө авалтыг олон талаас нь харуулхаас гадна, гагцхүү өшөө авалт гэдэг үзэгдлийн тухай бус хүний мөн чанар, нийгмийн асуудлуудыг хөндөн гаргаж байна.
“Ноён Өшөө авалт” жинхэнэ сонгодог вендеттийг харуулах бөгөөд тэдний нүгэл нь муугаа, сул доройгоо үл тоомсорлосонд оршино. Инженер Пак цөхөрсөн ажилтнаа үл тоосон (эцэст нь олон хүүхэдтэй гэр бүлийг үхэлд түлхсэн) бол Рё жаахан охиныг авраагүй. Хоёул хүн алья хэмээн санаатайгаар хөнөөгөөгүй. Зүгээр л тэд ийм үйлийн үртэй байж. Рё болон Пакийн хувь заяа тийм төөрөгтэй байж. Тэдний санамсаргүй хийсэн үйлдэл нь соронзон адил олон олон нүглийг өөртөө татсан. Эцсийн эцэст хүмүүс бид цэвэр нийгмийн бүтээл болоогүй бол яг энэ кинон дээр гарч буй өшөө авалт хэзээ ч болохгүй байсан. Нийгэм, эдийн засгийн дарамт, хүмүүсийн сэтгэлгээний өөрчлөлт зэрэг нь энэ киноны баатруудыг йим байдалд хүргэж байна.
“Олдбой” бүтээлийн баатарын шаналалын эхэнд болгоомжгүй явдал оршино. Энэ кинонд өшөө авалтыг үргэлжлэн сунжирсан, удаан хугацааны үйлдэл болгон харуулж байна. “Хиймэл там” болох шоронгийн умгар өрөө “цэвэрших” өрөө болон хувирч байна. Тэрхүү тамд өнгөрүүлсэн шаналал нь киноны баатарын дахин төрөх үндэс нь болж байна. О Дэ – сүгийн хувьд өшөө авалт нь тайвшралыг, уучлалыг авчирч байна. Хэрэв эхний кино нь гинол стилээр бүтээсэн бол “Олдбой” г кинокомикс хэмээн тодорхойлж болох талтай ч уг түүхийн эхэнд комикс байсан нь шүүмжлэгчдийг тэгж тодорхойлход хүргэсэн болов уу.
“Хадагтай Өшөө авалт” киноны баатар Ли хадагтайн хувьд өшөө авалт гэдэг нь нэгэн төрлийн муу муухайгаасаа салах, цэвэрших сэдэл нь болж байна. Энэ кино нь нилээд “глэм” шинж чанартай бөгөөд энэ нь солонгосын орчин цагийн киночдын дунд ихэд өргөн дэлгэрч байгаа кино хэллэг юм.
Эрхэм уншигч та заавал үзээрэй антифаталист уг гурвал нь танд нэгийг бодогдуулах буй заа.

Жон Леннон, Йоко Оно.

2010-08-29T16:14:00.003+08:00

Тайлбаргүй

Леннон Шоны хамт, 1977 он.

1968 он.

Монреаль 1969 он.

Нью Йорк 1980 он.

Сэнтрал Паркт

Нью Йорк 1980 он.

Нью Йорк

Studio One, 1980.

Тамхилж байгаа Жон, 1980 он.

Ленноны үхлийн дараахан Сэнтрал Паркт, 1981 он.

Аллан Таненбаумын бяцхан “тайм трип”.

2010-08-29T15:51:00.003+08:00

Рутгерсийн Их Сургуульд урлагийн боловсрол эзэмшсэн Аллан Танненбаум 70-аад оны үеэд гэрэл зураг, кино найруулга заахын зэрэгцээ "индэпэндэнт" кино найруулдаг байсан гэдэг. Алдартай Сохо Ньюсийн зурагчин байсан түүний хамгийн сайхан дурсамж нь Жон Леннон, Йоко Оно нартай учирч тэдний дүрийг хальсандаа буулгасан нь байсан бол хамгийн аймшигтай дурсамж нь Ленноны үхэл байсан гэдэг. Түүний гэрэл зурагууд Newsweek, Time, Life, Paris Match и Stern-д хэвлэгддэг.
Өөрийн хувийн гэрэл зурагийн цуглуулгаасаа шилж сонгон “New York in the 70’s” фотоальбомоо хэвлүүлсэн нь олны сонирхолыг ихээр татсан. 70-аад оныг тэрээр секс, хар тамхи, алдартнууд, хөгжимчид, янхан дээрэмчидтэй нь хальсандаа буулгасан.
70-аад оны Нью Йоркт “вэлком”.

Мохамед Али. 1977 он.

Үндсэндээ Америкийн гэгдэх уран зохиолыг үндэслэсэн Трумэн Капотэ. 1977 он.

Найруулагч, жүжигчин Вуди Аллен, жүжигчин Мэрил Стрип нар 1979 он.

Өдөөн хатгагч Дали 1974 он.

Алдарт Studio 54.

Юугаа ч эсэргүүцсэн нь бүү мэд ганц хүний "жагсаал" хийж буй Нью Йоркийн тайчигч Candy Love-ийг баривчилж байгаа нь.

Боб Марлэй тоглолт дээрээ 1978 он.

Мик Жаггер, Кэйт Ричардс...

Сюзан Сарандон, Жон Траволта 1978 он.

Курт Рассел 1981 он.

Амеркийн од Жэк Никольсон, Английн од Хэлэн Мирэн.

Таймс Сквэрийн "шөнийн эрвээхэй"

Гэй жагсаал 1975 он.

Домогт Нуреев, Грэхэм нар 1975 он.

Empire State-ийн сүүдэр.

Гэсэрийн уран бүтээлээс...

2010-08-18T21:35:00.001+08:00

Гэсэр Зодбоев. Буриадын маш сонирхолтой уран барималч.

Залбирал

Өвөө, ач хүү хоёр

Хүлээлт

Ариун арслан

Цагаан бөө

Хуврага

Мэргэн

Далайн чимээ

Цасхан

Орон зай

Влад Артазовын "Nail's life"

2010-08-18T21:22:00.001+08:00

Жим Жармушийн Esquire сэтгүүлд өгсөн ярилцлага

2010-08-15T20:27:00.001+08:00

Жим Жармуш

Кино найруулагч, 57 настай, Нью-Йорк

Би япон кино бүтээхийг үргэлж хүсдэг байсан боловч нөхцөл байдал надад садаа болдог .

Ойрын ирээдүйд Амеркийн хаанчлал мөхөх үед Дорноос хүмүүс бидний соёлыг үзхээр ирнэ хэмээн та төсөөлөөд үз. Тэр үед тэд рок болон кино оддын гэрийг л үзэх болно. Яагаад гэвэл бидний соёл гээд байгаа зүйл тийм өчүүхэн.

Хүүхэд байхад ээж маань аймшгийн кино гаргадаг кинотеатрт их кино үзүүлдэг байсан. Тэр кинонууд надад маш их таалагддаг байлаа. 17 насандаа би Огайогоос Нью Йоркт ирээд аврага том Мангас – Хавчгүй кинонууд бас байдаг гэдгийг олж мэдсэн нь миний хувьд жинхэнэ нээлт байлаа.

Хүмүүс моодыг тухай хэтэрхий их бодох юм. Миний хувьд моодыг чухалчилдаггүй тэртэй тэргүй өнгөрсөнд хамаарах зүйл моодонд ордог.

Жан-Клод Ван Дамм, Стивен Сигал, Дольф Лундгрен нараас надад Дольф илүү таалагддаг. Тэр яг л робот шиг байдаг. Түүний баатрууд хэзээ ч ёс суртахууны сонголттой тулгарч байгаа дүр эсгэдэггүй.

Миний бодлоор өнөөдөр Америк, Европд терроризм тийм ч их үр нөлөөтэй биш. Яагаад гэвэл терроризмыг маш хялбараар ямарваа нэгэн шүүмжлэлт үйл ажиллагааны эсрэг төрийн зэвсэг болгон хувиргаж байна.

Тусгаар байх (Эрх чөлөөтэй байх) ойлголт бол харьцангүй ойлголт. Эрүүл ухаантай хүн өөрийн мөнгөөр кино хийдэггүй. Гэвч та өөрийн мөнгөөр кино хийдэггүй л бол таныг эрх чөлөөт гэж хэлэх боломжгүй.

Бид эх дэлхийгээ шуналаасаа болж бузарласан. Өөрчилхөд дэндүү оройтсон. Тиймээс надад хэн нэгэнтэй зугаалах эсвэл зүгээр л ярилцах зэрэг энгийн зүйлё хамгийн чухал юм шиг санагддаг.

Кинонд пауз нь үгээс, чимээ аниргүй байх нь ямар ч харилцан ярианаас илүү үнэ цэнэтэй чухал. Яагаал гэвэл амьдрал тийм л байдаг.

Та нарыг гаригаар хооллож, үл тоомсорлон доромжилж байна гэдгийг үзэгчид ойлгох хэрэгтэй. Охин биеэ гээсэн тухай хэдэн кино үзэж байж та “Чөтгөр гэж! Ямар нэгэн “новш” цаана нь байх шиг байна шүү” гэж ойлгох ёстой юм.

Надад Тарантино хэрхэн кинотүүхийнхээ бүтцийг хийж байгаа нь таалагддаг. Гэвч түүний саундтрэкүүд аймшигтай. Энэ бүхэн нь түүнээс өмнө эхэлсэн юм. Гудамжны нэгэн поп дуунцарыг кинонд шургуулах.

Би эмэгтэйчүүдэд хайртай.

Нэг удаа би Робертотой (Бениньи) хамт Ромын нэгэн ажилчдын гуанзанд лослн юм. Тэнд бүгдээрээ тойроод суудаг урт ширээ байсан ба бид цэнхэр ажлын хувцастай ажилчидтай хамт хоололсон юм. Роберто тэдэнтэй Дантэ, Ариосто зэрэг XY зууны яруу найрагчдын тухай ярилцаж байсан. Вайоминг руу яваад тэндхийн нэгэн бааранд ороод “яруу найраг” гэдэг үгийг цухуйлгах л юм бол тэд тэр бүгдийг таны өгзөг рүү чихэх болно.

Сурахын — 95% нь хий хоосон цагаа нөхцөөсөн зүйл бол 5% нь үнхээр чухал зүйл.

Улс орон, үндэстэн, цагийн зааг гэх мэт зааглалт, хуваалт надад чухал санагдаггүй. Эхлээд битникүүд байсан дараа нь хиппи, панкуудыг үе ирсэн энэ бүхэн нь зүгээр л нэг давалгаа юм. Хэрэв биднийг дээрээс нь харвал бид давалгаа ямар олон болхыг харна. Тэр бүгд нь нэгэн далайн л хэсэг шүү дээ.

Би капитализм, расизм, шунал, амжилтын концепт, христийн шашин болоод гэр бүлийг энгийн нэгэн хэрэглээний нэгж ба энэ нь энгийн зүйл мэт болгож санаатай санаандгүй харуулсан киног үнэн сэтгэлээсээ үзэн яддаг. Би ийм кинонуудыг аюултай гэж үздэг.

Sasha Interview сэтгүүлд...

2010-08-02T19:04:00.000+08:00

Модель: Саша Пивоварова
Гэрэл зурагчин: Craig McDean

Меган Фокс Interview сэтгүүлд...

2010-08-02T18:52:00.002+08:00

6-р сарын Interview сэтгүүл
Гэрэл зурагчин: Craig McDean

Дэлхийн өв Монголд.

2010-06-21T17:41:00.004+08:00

Урлагийн үүслийг эрдэмтэн судлаачид олон янзаар тайлбарладаг боловч нэн эртний уран бүтээлчид өөрийн аж амьдрал, дотоод ертөнц, ертөнцийг үзэх үзэл санаагаа хад, чулуун дээр дүрслэн нэгэн төрлийн виртуал ертөнцийг бүтээжээ. Эртний хүмүүс анхны зураасаа (линия) зурсан нь анхны тэмдэг - идеограмаа хадан дээр бүтээсэн явдал нь хүн төрлөхтний түүхийн хамгийн том алхам болсон юм. Палеолитийн үеийн хүмүүсийн оюуны соёл, ертөнцийг үзэх үзлийг нээж судлахад тэдний үлдээсэн урлагийн дурсгалууд эн тэргүүн чухал, хэрэглэгдэхүүн болдог. Палеолитийн үеийн урлагийн дурсгалын тоонд арслан зааны соёо, чулуугаар ур сайтай гүйцэтгэсэн эмэгтэй хүний жижиг баримал (Венерүүд), цөөн тооны эрэгтэй хүний болон амьтадыг дүрсэлсэн жижиг барималууд, агуйн хана, хадан дээр зосон будгаар зурсан, цоолборлосон зураг, зан заншлийн болоод ид шид, ертөнцийн зүй тогтлыг илэрхийлсэн байж болох дүрс тэмдэгтүүд зэрэг багтдаг байна.

Чулуун зэвсгийн үед анх примитив урлаг (Primitive art) үүсэн бий болсон. Дээд палеолитийн үеийн дурсгалууд судлаачдийн анхаарлыг онцгой татдаг нь тэр үеийн уран бүтээлчид магадгүй цөөн хэдэн хүн урлагийг өндөр түвшинд гаргаж өнөө цагийн судлаачдыг гайхшруулж байна. Энэ салбарын маш нэр хүндтэй судлаач З.А. Абрамова “Палеолитийн үеийн урлаг нь он цагийн гүнд ноцсон галын дөл адил үүссэн. Гайхалтай хурдтайгаар хөгжсөн энэ урлаг гарч ирсэн шигээ хурдан алга болсон. Дараагийн эрин үеүүдэд энэ урлаг үргэлжилэлээ олж чадаагүй юм” хэмээн тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Мэдээж дараагийн үеүүд болох неолит, мезолитийн үед хамаарах дурсгалууд олон байдаг. Хэдий тийм боловч энэ үеүүдэд уран сайхны хэллэг, уран сайхны сэтгэлгээнийхээ хувьд палеолитийн үеийн урлагийг давах хэмжээний бүтээлүүд төрөөгүй хэмээн зарим судлаачид үздэг. Орчин цагийн судлаачид палеолитийн үеийн дурсгалуудыг судлаад тухайн үеийн хүмүүсийн оюуны соёл, тэдгээрийн сакрал шинж чанарыг товойлгон гарган ирж байгаа нь эртний чулуун зэвсгийн үеийн урлагийн дурсгалуудын үнэ цэнийг улам өргөж тэдний сэтгэлгээний онцлогийн тухай улам ихийг нээсээр байна.

Одоогийн байдлаар Монголын газар нутаг дээрээс дал гаруй хадны сүг зураг олдсноос түүхийн олон цаг үед хамаарах бөгөөд энэ дугаарт палеолитийн үед хамаарах примитив урлагийн цөөн дурсгалуудыг танилцуулж байна.

Хойд Цэнхэрийн голын хөвөөнд оршдогоос ийнхүү нэрлэгдсэн энэ агуй нь карбонат чулуулгаас тогтсон бөгөөд дотроо бөмбөгөрдүү оройтой ба шалнаас адар хүртэл 20 метр орчим зай хөндийтэй юм. Эл агуй хана болон дээврийн хөндийн хадны зургуудыг анх газарзүйч О.Намнандорж 1951 онд олж илрүүлж, дараа нь 1966 онд А.П.Окладниковоор ахлуулсан Монгол – Оросын хамтарсан эрдэм шинжилгээний экспедици, В.В.Ларичев, А.П.Деревянко, Н.Сэр-Оджав, Д.Дорж, Д.Цэвээндорж нарын зэрэг эрдэмтэн судлаачид нягтлан судалж байжээ. Уран сайхны өндөр гүйцэтгэлээрээ олон эрдэмтэн судлаачдын анхаарлыг татах болсон агуйн сүг зургууд нь 15 – 20 мянган жилийн настай. Оросын алдарт академич А.П.Окладников “Бидний өмнө яахын аргагүй дээд палеолитийн үед хамаарах Төв Азийн эртний болоод уран сайхны үнэ цэнэтэй дурсгал байна. Энэхүү дүгнэлт нь гагцхүү Монголын хувьд бус түүх, соёлын ухагдахуунаараа өргөн их ач холбогдолтой билээ” хэмээн бичин үлдээсэн байдаг. Хойд цэнхэрийн агуйн хадны сүг зурагаас бид олон мянган жилийн тэртээ монголын газар нутаг дээр ямар амьтад нутагшиж байсныг тэр үеийн хүмүүс юуг шүтэн биширч, дээдэлдэг байсныг олж харж болно. Агуйн цайвар өнгийн хананд ан амьтан, мод зэргийг дүрслэхдээ нэг хэсэг зургийг өтгөн улаан хүрэндүү, нөгөө хэсгийг арай цайвар ягаан туяатай, улаан шаргал өнгийн зосон будгаар зуржээ. Судлаачид Хойд цэнхрийн агуйн хадны сүг зургийг 14-н зохиомжит бүлэг болгон хуваадаг. Агуйн тааз болон хананд олон тооны ан амьтан, тэмдэг, билэгдэл зэргийг дүрсэлсэн байх ба хоёр бөхт тэмээ, арслан заан, буга, одос үхэр, аргаль, янгир зэрэг амьтадын дүрсүүд агуйн зүүн талын нуранги багатай хунхнуудад хадгалагдан бидний үе хүрсэн байна. Эл агуйд хадны сүг зураг бүхий хунх 4 бий. Эхний хунхад 20 гаруй гөрөөс, могой зэрэг ан амьтадын зураг байх бөгөөд гөрөөсийг өргөн сүүлтэй, соотон чихтэйгээр маш бүтээлч бөгөөд чадварлаг зурсан байна. Хоёр дах хунх нь агуйн хамгийн том хунх бөгөөд агуйн хамгийн ур хийц сайтай гоёмсог зургуудыг өөртөө агуулдаг юм. Хунхад арслан заан, аргаль, тэмээн хяруул, цацагт хяруул, цэн тогоруу, зэрэг амьтдыг дээр дээрээс нь давхарлан гоёмсог байдлаар зуржээ. Хоёрдугаар хунхаар дамжин гурав дах хунхад хүрэх бөгөөд уг хунхад хоёр бөхт тэмээг нилээд том хэмжээгээр чөлөөтэй дүрсэлсэн байхаас гадна янгир, нисэж байгаа шувууг дүрсэлсэн байна. Сүүлчийн хунхад шувуу, гацуур мод, харайж буй гөрөөс зэргийг зурсан байна. Дүрслэлийн онцлогийн хувьд эдгээр зургуудад амьтдыг энгүүн бодит байдлаар харуулсан бөгөөд онцгой чавдарлаг гүйцэтгэжээ.

Академич А.П.Окладников хойт Цэнхэрийн агуйн хадны зургийг судлаж, “урлагийн эхлэл, түүний үндэс Өрнө дахинд байсан шиг Дорно дахинд Төв Азийн гүнд байсан... ” гэж эрдэм шинжилгээний чухал дүгнэлт гаргасан юм. 1996 онд ЮНЕСКО-гоос Хойд Цэнхэрийн агуйг “Дэлхийн гайхамшигт үнэт зүйл болох нь” зэрэглэлээр дэлхийн соёлын өвд бүртгэж авсан байна.

Хэнтий аймгийн Батширээт сумын Рашаан хад хэмээх газар чулуун зэвсгээс авхуулаад Хүннү, Кидан, Монгол гүрний үед хамаарах олон тооны түүх, археологи, антропологи, хэл шинжлэл, соёл, урлаг судлалын өргөн ач холбогдолтой дурсгалууд элбэг олддог. Рашаан хадны палеолитын үеийн сүг зурагт арслан заан, савгат хирс зэргийг дүрсэлсэн байх бөгөөд хожуу үеийн зургуудаас хэмжээгээр том, нилээд бүдүүвчлсэн шинж чанартай байна. Өөр нэгэн дурсгал болох Ишгэн толгойн хаднаа нийт хүн, адуу, үхэр, буга, хандгай, гөрөөс, тэмдэг дүрс зэрэг 150 орчим дүрс сийлэгдсэн байдаг. Монгол орон түүний хөрш зэргэлдээ нутгаас урьд өмнө чулуун зэвсгийн үед холбогдох барын зураг олдож мэдэгдээгүй бөгөөд харин Ишгэн толгойн хаднаа дурдсан зэрлэг амьтдын хамт цөөн тоогоор барыг дүрсэлсэн нь сонирхолтой юм.
Увс аймгийн Сагил сумын Хад үзүүр гэдэг газар хаданд янгир, буга, үхэр, адуу, чоно, хүн зэргийн зуу гаруй дүрсийг хонхойлон дүрсэлж сийлсэн бөгөөд дүрсийн арга барил төдийгүй он цагийн хувьд өөр өөр үед холбогдох ажээ. Дурдсан үхэр, бугын хоёр том зураг бусдаас хэмжээгээр том төдийгүй тэдгээрийн зарим дээр нь хожуу (хүрэл зэвгийн) үед буга, янгирын зургийг давхарлуулан сийлсэн. Баян-Өлгий аймгийн Бага Ойгор, Цагаан салаа голын савд олон мянган хадны зураг байдаг бөгөөд үүний дотроос палеолитын үед зарим зургууд нь холбогдоно. Өөд өөдөөсөө харсан хоёр арслан зааны дүрсийн гадна талаар нь хөвөөлөн цохиж хошууг дээш өлийлгөн богино хөлтэй, уртлаг биетэй дүрсэлжээ. Зүүн талын арслан зааны хажууд доор дугуй дүрс цохиж гаргажээ. Эндээс холгүй өөр нэгэн хаданд, урт хошуугаа унжуулан зогсч буй арслан зааныг бөмбөгөр толгойтой, уртлаг биетэй, богино сүүлтэй дүрслэхдээ эр хүйсийг цохон үзүүлжээ. Түүний цээж өргөн урд хөл нь урт, хойд хөл нь богино юм. Мөн цагаан салаагийн нэгэн хаднаа хошуугаа унжуулан зогссон арслан зааныг дүрсэлжээ. Ийнхүү Монгол нутагт хуучин чулуун зэвсгийн үед амьдарч байгаад мөхөж сөнөсөн арслан зааны зураг шинээр нэмэн олдож буй нь энэ үеийн урлагийн дурсгалын тархцын хүрээг тэлж, улам баяжуулж байна.
Чулуун зэвсгийн үед өнөө үед манай оронд нутагладаггүй олон тооны ан, амьтан нутаглаж байсныг хадны сүг зургуудаас олж харж болно. Тухайлбал тэмээн хяруул, заан, бар, хирс г.м.
Манай орны газар нутаг дээрээс олдсон хадны сүг зурагууд нь Өрнөд Европын дээд палеолитын үеийн зургуудтай урласан арга барил, зурсан будгийн өнгө, ан амьтдыг дүрсэлсэн арга барил зэргээрээ адил төстэй бөгөөд шинжлэх ухааны ихэд ач холбогдолтой болох нь судалгаагаар нэгэнт нотлогджээ. Хадны сүг зураг бүр өөрийн гэсэн амьтны байрлал, зүг чигтэй байгаа нь сонин, магадгүй тэр үеийн хүмүүсийн гярхай шинж чанартай холбоотойгоос гадна магадгүй тухайн үеийн зураачдад нэгэн төрлийн “тиг” байсан байж магадгүй гэсэн таамаглалыг дэвшүүлхэд хүргэж байна. Ан амьтан, араатны хөдөлгөөн дүр төрх, дүрсийг маш хурц нарийн шийдэлтэйгээр урлан бүтээсэн нь гайхалтай. Тухалбал бугыг дүрслэхдээ эртний зураачид тэдний нарийн тэгш сайхан бие, тэдний соотон чих, биеийн хөдөлгөөнөөр тэдний сонор сэрэмжтэй байдлыг чадварлагаар гаргаж ирсэн бол заан, одос үхрийг дүрслэхдээ тэдгээр амьтадыг суурьтай, хүчирхэг биеийг нь товойлгон дүрсэлсэн байдаг. Амьтны хүйс болон тэдний зан авирыг ч мөн нарийн мэдрэмжтэй урласанаас гадна амьтны биеийн ерөнхий тэгийг чадварлагаар гаргадаг зэрэг нь тэдэнд хүч ба граци, болхи бүдүүлэг болоод ихэмсэг чанарыг онцгой мэдэрч гоо зүйн дүрмэнд захирагдан дүрсэлсэн зэрэг нь дээд палеолитын үеийн оюуны чадамж, уран сайхны мэдрэмжийг ямар түвшинд байсныг илтгэж байна. Тухайн үеийн уран бүтээлчид бүдүүвчлэн бүтээдэг байсан ч нарийн мэдрэмжтэй байсан гэдэг нь харагдах бөгөөд энэ нь сакрал шинж чанар бүтээлдээ шингээдэг, шууд бодит дүрсээс татгалздаг байсантай холбоотой хэмээн судлаачид үзэх нь бий. Хадны сүг зургийн хонхойлгон цохин гаргах техник нь дурсгалуудыг олон мянган жилийн уртыг туулж, өнөө хүртэл хадаглагдан үлдэх үндэс нь болжээ. Палеолитийн үеийн хүний хийсвэр сэтгэлгээ нь өөр нэгэн оршихуйн хэмжүүрт шилжсэн нь урлаг байлаа. Өөрийн амьдарлын туршлага болоод ертөнцийг үзэх үзлээ харагдах хэлбэрт оруулснаараа тэр үеийн хүмүүс өөрийн оюуны ертөнцөө өргөжүүлж энэ туршлага нь нэгэн төрлийн он цагийг удирдах хүчийг өгсөн байна. Монголын газар нутаг дээр олдсон палеолитийн үед хамаарах соёлын дурсгалууд нь гагцхүү Монголынх байгаад зогсохгүй бүсийн цаашлаад дэлхийн хэмжээний ач холбогдолтой агуу бүтээлүүд гэдэгтэй хэн ч маргахгүй биз ээ.

Монгол зураг

2009-12-10T12:20:00.008+08:00

Б. Шарав "Цорж Лувсандэндэв"

“Зуунуудын зааг” хэмээн тодорхойлогддог соёлын үзэгдэл нь шилжилтийн үед тохиодог ба ихэвчлэн хуучин, шинэ соёлын хоорондын тэмцэл, соёлын мутаци, хувьсал, соёлын хямрал, хугарал зэрэг олон талт үзэгдлүүдээр илэрхийлэгддэг. XIX-XX зууны зааг бол гагцхүү монгол орны хувьд шилжилтийн, нийгмийн хаос (эмх замбраагүй байдал) зонхилсон үе байсангүй. Дэлхий даяаар нийгмийн хаос “хаанчилж” байсан үе билээ. Хүнд хэцүү, хямралтай, эмх замбраагүй үед соёлд өөрчлөлт гарч шинэ сэтгэлгээний, гоо зүйн, урлагийн төрөлүүд төрөн гардгийг дэлхийн соёлын түүх төдийгүй монголын соёлын түүх батлана.
Монголчууд бид XYII зуунд өөр хоорондоо дайтаж, тусгаар тогтнолоо алдаж байх шилжилтийн хүнд үед монголын урлагийн сэргэн мандалт хэмээн тэмдэглэгддэг үе тохиосон гэдгийг та бүхэн санаж байгаа байхаа. Магадгүй монголын соёлын түүхийн энэ жишээ л “шилжилтийн үеийн” хэмээгдэх соёлын үзэгдлийн тод томруун жишээ болж болох талтай. “Шилжилтийн үеийн” хэмээгдэх үзэгдэл нь гагцхүү XYII зуунд болоогүй юм. XIX-XX зууны зааг дээр Монголчууд тусгаар тогтнолоо олж авхын төлөө тэмцэх тэмцэл нь оргилдоо хүрсэн тэр шилжилтийн үед үндэсний ухамсар сэргэн мандаж, монгол түмний өөдлөн дэвжихийн шинэ эрин эхэлж байгаа мэт монголчуудад санагдаж байсан нь гарцаагүй. Чухам энэ түүхэн зурваст улс төр, нийгэм, эдийн засгийн хүнд хэцүү үед монголын дүрслэх урлагийн нэгэн урсгал болох Монгол зураг хөгжин цэцэглэж байлаа. Хэдий монгол зураг олон зууны уламжлалтай ч хоёр зууны зааг дээр өөрийн тогтсон өнгө төрхөө олж жинхэнэ монгол үндэстний урлагийн урсгал болтлоо хөгжин дэлгэрсэн. Үүнийг ч өнөөдөр дэлхийн олон улсын урлагийн онолын институтууд болон нөлөө бүхий судлаачид хүлээн зөвшөөрсөн. XIX –XX зуунуудын зааг дээр монголын урлагт тохиосон соёлын өөрчлөлтийн үзэгдэл нь барууны орнуудад үзэгдсэн соёлын өөрчлөлтөөс эрс ялгарана. Хэрэв барууны орнуудад соёлын өөрчлөлт их динамик шинж чанартай, уран сайхны уламжилалаа үгүйсгэсэн, “холбоогоо таслах” байдлаар явагдсан бол Монголын дүрслэх урлагт тэмдэглэгдсэн соёлын өөрчлөлт нь эволюцийн шинжтэй, уран сайхны уламжлалыг сэргээсэн, өргөжүүлсэн, уламжлалт гоо зүйн үзэл, үнэлэмжийг шинэчлэн баяжуулсан хэлбэрээр өрнөсөн. Соёл, урлаг судлаачид монгол зураг стилийг дорнын бусад уран зургийн стилуудтэй жишин үзэх үзэгдэл байсан. Монгол зурагт бусад дорнын уран зурагийн стилийн нөлөө огт байхгүй гэж хэлж болохгүй болов чиг монгол зураг нь үнхээр монгол үндэстнүүдийн дүрслэх урлагийн уламжлалыг бүрэн өөртөө агуулсан, монгол туурагтны язгуур сэтгээлгээ, нүүдэлчин ард түмний гоо зүйн онцлог шинжүүдийг өөртөө шингээсэн онцгой бөгөөд уран сайхны өндөр үнэ цэнэтэй урлагийн бүтээлүүд болохыг нь судлаачид онцгойлон тэмдэглэж байгаа нь сайн хэрэг. Учир нь нүүдэлчдийн тэр дотроо монгол түмний сэтгэлгээний охь дээдийг шингээсэн урлагийн бүтээлүүдийг өөр язгуур сэтгэлгээтэй, ертөнцийг үзэх болон гоо зүйн ондоо үзэлтэй ард түмний урлагтай дүйцүүлэх нь наандаж болхи бүдүүлэг хэрэг болно. Монгол зураг нь өөрийн өнгөний зохиомж, зураасын каллиграфик шинж чанраараа, хээ хуарлаг шинж чанараараа, өвөрмөц орон зайн шийдлээрээ, зурах арга зүйгээрээ, төрөл жанраараа дорнын бусад уран зургийн төрлүүдээс нилээд онцгой байдаг. Яагаад эдгээр чанарууд нь Монгол зургийн онцлог болдог вэ гэхээр дүрслэх урлагийн уламжлалтай, тэдний язгуур сэтгэлгээ, ертөнцийг үзэх үзэлтэй нь маш нарийн бөгөөд нандин холбоотойд оршино. Монголчууд өнгөний билэгдэлт чанарыг нилээд өндөрт тавьдаг байсан бөгөөд зураачид өөрийн ард түмний дуртай өнгийг голлон ашиглахын сацуу олон зууны туршид өнгөний билэгдлийн онолыг буй болгосон юм. Монголын дүрслэх урлагт гүн цэнхэр, улаан, ногоон, шар, цагаан зэрэг өнгөнүүд зонхилдог. Завсрын өнгүүд маш ховор ашигладаг байсан ба тод өнгүүдтэйгээ ихэд нарийн зохилруулан ашиглаж чаддаг байсан нь хүртэл монголын уран зургийн өнгөний зохиомжны онцлог тал гэдгийг судлаачид тэмдэглэдэг. Эрхэм та сайн анзаарваас монгол зурагт голлон ашигладаг өнгөнүүд нь “цэвэр байгалын өнгө” гэдгээрээ олноо түгсэн монголчуудын эрхэмлэн дээдэлдэг өнгөнүүд. Монголын ард түмэн “номин ногоон өнгө”, “элсний алтан шаргал өнгө”, “газрын бор өнгө”, “тэнгэрийн хөх өнгө”, “уулсын хөх өнгө” гэх мэт янз янзаар өнгийг нэрлэх бөгөөд зохилроогүй өнгөний нэгдлийг “бохир, хиртэй өнгө” хэмээн нэрийддэг тиймээс зураачид тод бөгөөд “тунгалаг” өнгүүдийг бүтээлдээ ашиглахыг эрмэлзэдэг байсан нь бидэнд өвлөгдөн үлдсэн цөөн боловч гайхалтай сайхан урлагийн бүтээлүүдээс харж болно. Монгол зургийн өөр нэгэн сонирхолтой онцлог нь бол орон зайн өвөрмөц шийдэл. Хэрэв барууны уран зургийн онолд нэг цэгээс нэг төвшинд харж зурсан мэт алслал байвал, гэрэл сүүдрийн хөдөлгөөн байвал орон зайтай гэж үздэг бол Монгол зурагт орон зайн мэдрэхүүн нь тэс ондоо юм. Монгол зурагт орон зайг “нисэж буй шувууны” өнцгөөс дүрсэлдэг. Ингэснээрээ үзэгч уран зураг дээр дүрсэлсэн бүхий л үйл явдалын гэрч нь болох, дүрсэлсэн бүгдийг нарийн харах боломжоор хангагдана үүнийг олон өнцөгт зураг гэж нэрлэх. Үнхээр монгол зурагт “ертөнцийг” дээрээс нь харж буй мэт орон зайг үүсгэж чадсан нь өөр хаа ч үгүй онцлог шинж чанар. Бас нэгэн онцлог болох зураасын каллиграфик шинж чанар нь зураг дээрхи объектуудад орон зайг үүсгэдэг. XIX зууны сүүлч XX зууны эхэнд Монгол зургийн техникээр зурдаг олон тооны авьяслаг зураачид байсан бөгөөд тэдний бидэнд үлдээсэн их өв нь чухам энэ үед монгол зураг хэмээх дүрслэх урлагийн нэгэн урсгал хэзээ ч арчигдахгүйгээр дэлхийн дүрслэх урлагийн түүхэнд үлдэж байна гэж бахархан хэлэх үндсийг буй болгосон. Энд нэрт зураач Жүгдэрийн “Өргөө”, Цагаанжамба “Гүнжинлхам”, Г. Дорж “Майдарын эргэлт”, Дамбын “Зая гэгээний хийд”, Сономцэрэнгийн Түшээт хан Насантогтох түүний хатны хөргүүд зэрэг бүтээлүүдийг дурьдаж хэлэх хэрэгтэй. Мөн түүнчлэн нэр нь үл мэдэгдэх олон зураачдын бүтээлүүд одоог хүртэл Монголын музей, хувь хүмүүсийн цуглуулганд хадаглагдан үлджээ. Ганцхан уран бүтээлчийн тухай товч дурьдхад... Монгол зургийн сод төлөөлөгч, Монголын шинэ үеийн дүрслэх урлагийг үндэслэгчдийн нэг бол “Марзан” нэрээрээ олноо хүндлэгдсэн Балдуугийн Шарав (1869-1939) юм. Түүнд VIII Богд Жавзандамба ийм хоч хайрласан гэдэг. Бас өөр нэгэн сурвалжаас бол бүтээлүүддээ хүний амьдарлыг элдэв явдлыг шүүмжлэн, ёгөөддөг түүнийг олон түмэн “сонин марзан зүйл хийдэг хүн” хэмээн “марзан” гэх болсон гэдэг. Юутай ч гэсэн Б. Шарав ихэд өөдрөг, алиа хошин зантай, сайхан сэтгэлтэй хүн байсан гэдэг. Энэ нь ч түүний бүтээлүүдэд илт байдаг. Нөгөө талаасаа тэрээр өөрийн бүтээлүүддээ ихэд няхуур ханддаг байсан нь түүний бүтээлүүдийн хоёр үзүүрт гүн гүнзгий агуулага, дайчин, хурц уран сайхны хэллэг, нийгмийн уур амьсгалыг ихэд мэдэрч ажилладаг зэргээс нь мэдрэгддэг. XIX зууны сүүлч XX зууны эхэн үеийн монголчуудын амьдарлын хэв маяг, нүүдэлчин ард түмний ёс заншил, төрхөөс, үхэх хүртэлхи хүний амьдралыг хөгжөөнтөй аясаар хүүрнэн өгүүлсэн түүний “МОНГОЛЫН НЭГ ӨДӨР”, “ҮРС ГАРЧ БАЙГАА НЬ” зэрэг уран зурагуудыг нь Монгол зургийн сонгодог бүтээлүүд хэмээн хүлээн зөвшөөрөгддөг. Дээрхи бүтээлүүддээ Б. Шарав найр хурим, наадам, оршуулах зан үйл, эсгий хийх, түлээ мод бэлтгэх, тариалангийн ажил, эмнэг сургах, мал тамаглах, үүлэн борооны явдал, хүүхэд төрөх, шунаг сэтгэл, ичих сэтгэл, хайр сэтгэл, алиа хошин зан зэрэг хүний дотоод сэтгэлээс гадна, тухайн үед хүрээнд байсан гадаадын цэргийн сургагчыг хүртэл юу ч орхиж үлдээлгүй тэр үеийн монголчуудын амьдарлыг зугаа цэнгэлтэй нь, шашинтай нь, гүн ухааны сэтгэлгээтэй нь дүрсэлжээ. Гадаадын зарим судлаачид түүнийг голландын алдарт зураач Питер Брейгелтэй зүйрлэх нь бий гэвч тэрээр Б. Шарав шиг хүний амьдарлын олон талт үйл явдлаг хязгаарлагдмал орон зай дээр энгийнээр, урнаар, хошиноор, гайхалтай бодитойгоор үзүүлж чадаагүй гэж санана. Балдуугийн Шарав нь гайхалтай авьяслаг, олон талт уран бүтээлч байсан болох нь түүний “Ногоон Дарь Эх”, VIII Богд Жавзандамба, Эх Дагинй Дондогдуламын болон өөр олон тооны хөрөг зурагууд, ХХ зууны эхэнд бүтээсэн Монголын анхны шуудангийн маркийн эх загвар, 1925 онд хэвлэгдсэн мөнгөн тэмдэгтийн эх загвар, олон тооны одон медалиуудын эх загвар, хувьсгалын агуулагтай ухуулах зурагт хуудсууд, номын чимэг зурагуудаас нь харж болно. Дэлхийд “хүйтэн дайн” ид гаарч, ЗХУ-д Сталиныг шүүмжилж, эх оронд минь явагдсан хэлмэгдлийн шуургын үр дагавар намдах тэр үед 1950-аад онд монгол зургийн уламжлал Б. Шаравын шавь Д. Манибазар, нэрт зураач Ү. Ядамсүрэн, А. Сэнгэцохио, Д. Дамдинсүрэн, Ц. Минжүүр зэрэг олон уран бүтээлчдийн хичээл зүтгэлээр дахин сэргэж эхэлсэн юм. Хэдий тухайн үед монгол зураг зарим талаараа өөрчлөгдөж, агуулга нь явцуурах хандлагтай байсан боловч үлгэр домгийн, түүхэн, ан амьтаны сэдэвтэй олон сайхан бүтээлүүд гарч байсан. Тухайлбал: Ү. Ядамсүрэнгийн “Өвгөн хуурч”, Д. Дамдинсүрэнгийн “Наадам”, А. Сэнгэцохиогийн “Буур” зэрэг олон сайхан бүтээлүүд гарч байсан. Монгол гэснийг устгаж байсан хэцүү цаг үед монгол зураг дахин сэргэж, баяжин хөгжиж ирсэн нь гайхалтай. 1990-ээд оны үед Монгол Улсад дахин шилжилтийн үе эхэлсэн юм. Хуучин тогтолцоог халж, шинэ тогтолцоо бүрэлдэн бий болох тэр үед бас үндэсний ухамсар сэргэн мандаж, монголчууд олон арван жилийн дараагаар эрх чөлөөгөөр амьсаглаж эхэлсэн. Улс төр, нийгэм, эдийн засгийн хүнд хэцүү энэ үед Монголын дүрслэх урлаг түүн дотроо Монгол зураг өөрийнхөө хөгжлийн шинэ үеийг эхэлсэн. XX- XXI зууны зааг дээр явагдаж байгаа монгол зураг стилийн өөрчлөлт, шинэчлэлт нь ч олон зууны уламжлалаа сэргээх, тэр уламжлалаасаа сайн, сайхан бүхнийг нь өөртөө тусган авах зэргээр хувьсалийн шинж чанартай явагдсан бөгөөд өнөөдөр агуулга, сэдвийн хувьд өргөн хүрээтэй болон хөгжиж байна.

Урлаг судлаач ЭСҮ

Цагаан өвгөний дүр монгол туурагтны урлагт

2009-12-10T11:50:00.005+08:00

Домог өгүүлсүү: Эрт урьдийн цагт Дэмжингарав уул дээр төгс гэгээрлийг олсон Ногоон Дарь Эх Бурхдаас хүүхэдтэй болох зөвшөөрлийг аван хүү төрүүлэн түүндээ Оюу хэмээн нэр хайрлажээ. Нэгэн өдөр хүүгээ хайгаад олж чадсангүй. Бурхад хүүд нь атаархан түүнийг хулгайлсан байна. Тэнгэр, газар, далайд, газар доор ч хүүгээ хайгаад эс олох Ногоон Дарь Эх хүн, амьтадаас хүүгээ сургалсаар л... Нэгэн өдөр хэрээ түүнд хар цагаан чулуугаар мэргэлдэг Алтан уулсын орой дээр амьдардаг мэргэн Өвгөнийг олж уулзахыг зөвлөжээ. Алтан уулын орой дээр мэргэн өвгөнийг олж харсан Ногоон Дарь Эх түүнд гурвантаа мөргөн ирсэн хэргээ хэлжээ. Мэргэн Өвгөн чулуугаа харан ийнхүү өгүүлэв “Таны хүүг Тэнгэрт орших ирээдүй цагийн мянган Бурхадын нутагт зуун найман суврага дунд нуусан байна” хэмээжээ. Түүнд талархсан Ногоон Дарь эх.... “Дараагийн дүрдээ чи бурханы төрхийг олон Цагаан өвгөн болон төрнө. Жимслэг уулнаа амьдрах та зовсон олонд туслах болно” хэмээн ерөөжээ. Мэргэн түүнд йинхүү хариулав “Оюу Бодисатва хүүгээ олон жаргалтай амьдраарай”. Мэргэнийг Ногоон Дарь эх ивээсний учир тэрээр Цагаан Өвгөн болжээ.
Энэхүү домог хэдий буддизм Монгол оронд гүн нэвтрэн орсон үеэд хамаарах боловч Цагаан өвгөний дүр нэн эртнээс монголын газар нутагт бүрэлдэн бий болж, түүхэн хөгжлийнхөө явцад шинэ шинж чанар нэмэгдэж байсныг олон тооны судар бичгүүдээс харах боломжтой юм.
Монгол Улсын Түүхийн Мүзейд хадгалагдаж байгаа Норовлин уулын булшнаас олдсон неолитийн үед хамаарагдах онгон сахиус нь судлаачдын анхаарлыг ихэд татдаг. Энэхүү сахиус нь урт зууван хэлбэртэй, нарийн зүлгэсэн мэт мөлгөр бөгөөд хөмсөг нь нийлсэн тод, хамар нь духнаас эхлэн доошоо үргэлжилсэн хөмсөгтэйгээ ижил өргөнтэй байгаа нь бие биенээ тэнцвэржүүлж өгч байна. Томоор нээсэн нүд, ам нь жижиг, мэдрэгдэх төдий боловч ангайсан нь илт байгаа нь эртний сахиусийн хөдөлгөөн мөнхөрсөн мэт харагдана. Толгойн дээд хэсэг нь шовойсон, нүүрний доод хэсэг нь сахалтай мэт доошоо уртасгасан байдалтайгаар дүрслэгдсэн. Дээр дурьдсан сахиусын шинж тэмдэг нь Цагаан өвгөний төрх байдалтай ихэд ойр харагдах бөгөөд дүрслэлийн эдгээр чанарууд нь түүний эртний үндэс улбааг дахин баталж байгаа юм. Неолитийн энэ олдвороос дүгнэхэд Цагаан өвгөний дүр нь эхийн эрхт ёсоос эцгийн эрхт ёсонд шилжих үед бүрэлдэн буй болж байсан гэсэн таамаглалыг дэвшүүлхэд хүргэж байна. Цагаан өвгөнийг дүрслэхдээ эмэгтэй хүний үржихүйн шинжийг өөртөө агуулсан уран сайхны болоод билэгдлийн атрибутикуудыг хэргэлдэг нь энгийн зүйл биш юм. Учир нь Цагаан өвгөний дүр нь өөртөө эмэгтэй хүний үржихүйн шинж болоод эр хүний үр тогтоох шинж чанаруудыг хоёуланг нь агуулсан байдаг юм. Тухайлбал тигийн дагуу Цагаан өвгөнийг агуйн өмнө, тоорын мод доор суусан байгаагаар дүрсэлдэг. Уран сайхны болоод билэгдлийн утгаараа агуй болон тоорын мод нь эмэгтэй хүний үржихүйн шинжийг тодотгосон билэгдэл юм. Эр хүний билэгдэл болох тэнгэр болоод уулын эзэн нь бас Цагаан өвгөн билээ. Үүнээс гадна түүнийг хүрээлж буй амьтдыг хосоор нь дүрсэлдэг нь эртний хүй нэгдлийн үеээс улбаатай болохыг хадны сүг зургуудаас ч олж харж болох бөгөөд билэгдэлт чанараараа хос амьтад нь үржин, арвижихийн билэгдэл билээ. Дэлхийн хамгийн анхны дархан цаазат газар болох Богд хан уулын онгон сахиус нь Цагаан өвгөн байдаг нь ч тохиолдолын хэрэг биш юм.
Бөөгийн шашны хөгжлийн явцад Цагаан өвгөн нэгэн цогц дүр болон бүрэлдсэн боловч бичиж үлдээсэн баримт байхгүй учир яг аль үед хамаарахыг хэлэхэд бэрх юм. Бөө мөргөл хөгжсөнөөр Цагаан өвгөний байр суурь газар тэнгэрийн дунд оршиж байсан бол тэнгризм буюу тэнгэрийг тахин шүтэх үед Цагаан өвгөн тавин таван цагаан тэнгэрийн нэгэн болоод од, нар, сартай холбоотой болсон байна. Монголын баатарлаг туульс эрт дээр үеээс хөгжиж ирсэн боловч XIY-XVI зуунд феодалын тархай бутархай байх үед илүүд их хөгжиж байсан гэж судлаачид үздэг. Энэ үед магадгүй “Аргил Цагаан өвгөн”, “Баян Цагаан өвгөн” гэсэн бүтээлүүд бүрэн цогц шинж чанартайгаар бүрэлдэн бий болсон. Монголчууд хамгийн их зовж байх үедээ өөрийн хүндэлдэг, биширдэг байсан дүрийгээ баатарлаг туулсын гол дүр болгосон. Баатарт байх ёстой шинж чанар бүгдээрээ байдаг боловч, Цагаан өвгөн мань өрөө байлдахаас илүүтэйгээр баатрын удмыг бий болгож өгдөгөөрөө онцлогтой. Сударт “Цагаан өвгөн нэрт” бурхнаа гэнэт долоо удаа хашгирваас би биерээ халхална” гэсэн үг нь баатарлаг туульсийн шинж чанарыг илтгэн байдаг бол харин дүрслэх урлагт энэ шинж бараг тусгагдаагүй байдаг. XVI – зууны сүүл болон XVII эхээр Монголын газар нутагт буддын шашин гурван удаа орж ирсэнээс гуравдах давалгаа нь илүү их амжилттай болж нийт орон даяаар тархахад Цагаан өвгөнийг буддизмийн пантеонд оруулсан билээ. Буддизм нь аливаа улс гүрэн нэвтрэн орохдоо тухай газрын хүчтэй байсан зүйлүүдийн заримыг нь өөртөө шингэн авч амжилттай түгээн дэлгэрүүлж байсан тухай Төвдийн жишээн дээр оросын эрдэмтэн К.М.Герасимова, монголын жишээн дээр Л.Н. Жуковская нар бичиж байсан. Цагаан өвгөнийг буддизмд оруулахын тулд Бурхан багш түүнийг “Хүндлэн тахиж явах” зарлиг буулгасан судар бичигдсэн байна. Түүнийг дүрслэх урлагт оруулахдаа “Цэрэдуг” буюу “Урт наст зургаа” буюу “Хурмаст хөх тэнгэр, Хайрхан сарьдаг уулс, хөвч ой тайгыг мөнх наст амьгүй гурав, агаарын жигүүртэн, бодь гөрөөс, Цагаан өвгөн урт наст амьтай гурав” гэж бүтээдэг болсон байна. Буддизмд нэвтрэн ороход тодорхой эртний үндэс сууртай Цагаан өвгөний дүрийн хувьд буддизмийн зөөлөн төрхийг олоход хэцүү байсан. Буддизмийн тийгийн ёс Цагаан Өвгөнд түүний “эртний инээмсэглэлийг /archaic smile/” үлдээжээ.
“Урт наст зургаа” буюу “Цэрэндуг”-ийн тигийн билэгдлүүдийг авч үзье. Энэ зураг дээр Цагаан Өвгөнийг зүүн гартаа луу тэргүүтэн таяг, баруун гартаа эрхи тус тус барьсан, “Шажныг өөд мандуулсан” гэж баруун хөлөө дээш өргөсөн, “муу зүйлийг дарагч” хэмэн зүүн хөлөө доош дарсан, толгой нүүр нь монголжуу дүр төрхтэй боловч дээр дүрьдсан загварчилгаа харагдаж байна. “Цэрэндуг”-ийг жимслэг модны доор агуйн өмнө, ууланд байрлуулсан бөгөөд эргэн тойронд хос бар,нугас, буга, хун бүтээсэн бол зургийн доод хэсэгт цөөн тооны үхрийн сүрэг бэлчиж байгааг дүрсэлсэн нь сударт өгүүлдэг “үхрийн мялан халдварыг ангаана”, “дөрвөн хошуу малыг өсгөх буюу нэн илүү үхрийг өсгөнө” гэж тодотгон айлдсан байдаг, зураач энэ санааг уран зурагт нэмэн оруулсан нь буддийн шажны хатуу ёс горимын дагуу дүрслэгддэг бурхадын дэргэд Цагаан өвгөн нь зураачид илүү эрх чөлөө олгодог дүр байжээ.
Ойрдуудын хувьд XVI зуунд буддын шашныг хүлээн авч, дэлгэрүүлэн, XVII зуунд ойрдын нэгэн хэсэг нь оросын зүгийн чиглэн Каспийн далай орчимд суурьшсан юм. Ингээд Халимаг гэдэг шинэ үндэстэн оросын харьянд бие болсон. Халимагуудын хувьд өөрийн түүхэн эх орноосоо хол нүүж явсан учир өөрийн соёл уламжлалыг хадгалан үлдэхэд маш их саад бэрхшээлийг даван туулсан. Газар зүйн хувьд алслагдмал байдлаас гадна Монголтой харилцах боломжийг оросын талаас нэг хэсэг зогсоосон байсан учир, өөрсдийн уламжлалт зүйлсүүдийг алдахад хүргэсэн. Халимагуудын хувьд газар нутгийн лус савдаг болон тахин шүтэх ёсон мартагдан бүдгэрч байсан ч Цагаан өвгөний дүрийг тэд ихэд хайрлан хамгаалж түүнд мөргөн, сүсэглэж ирсэн билээ. Монголд Цагаан өвгөн шинийн 2 болон 16 нд ирдэг гэж үздэг бол Халимагт Цагаан өвгөн 12 сарын 25-наас гурван хоног нүүдэлж явдаг гэж үздэг бөгөөд түүнийг нүүхэд саад болохгүйн тулд гадаа хамаагүй зүйлс асгаж болохгүй хэмээн цээрлэдэг. Халимагийн Цагаан өвгөнийг харахад босоо, өөдөөс харж зогсож байгаа дүр нь илүүд хөгжсөн. Энэ дүрүүд нь энгийн зохиомжтой боловч дүрийн шийдэл дээр сэтгэл зүйн илрэл илүү их тусгагдсан байдаг ба өөрийн ард түмний хувь заяны төлөө санаа зовниж байгаа мэт харагддаг нь Цагаан өвгөний дүрийг илүү драматик харагдуулдаг нь бий.
Монгол туурагтнуудын өөр нэгэн үндэстэн болох буриадуудын хувьд түүхт нутаг орноосоо холдоогүй учир оросын нөлөөг эрс үгүйсгэн эсэргүүцэхгүй байсанаас болж оросын нөлөөнд илүү ихээр автагдсан гэж судлаачид үздэг. Энэ нь ч дүрслэх урлагт нь их мэдрэгдэж зарим бүтээлүүд дээр нь оросжуу дүр төрх илэрдэг. Буриадууд Цагаан өвгөнийг ихэд тахин шүтэж түүний дүрийг шарын шажны дээд төвшний бурхан мэт өөрчлөн нигүүлсэнгүй, амирлангүй дүр төрхийг түүнд илүүтэй шингээн, бадамлянхуа сэнтий дээр заларч байгаагаар дүрсэлдэг. Халимаг болон буриадын уран бүтээлчдийн хувьд нэг талаас оросын соёлын нөлөөлөл, нөгөө талаас газар нутгийн хувьд шашны төвөөс хол оршдог нь нөлөөлж шажны дүрслэлийн хатуу тиг жаягийг ягштал мөрдөлгүй чөлөөтэй сэтгэн бүтээх эрх чөлөөг олгожээ. Тиймээс ч Халимаг болон буриадын бурханчид болон зураачид Цагаан өвгөний дүрслэлд өөрсдийн онцлог зохиомжийн элементүүдийг шигтгэн бүтээдэг болох нь тэдгээрийн бүтээлүүдээ харагддаг.
Ази тивийн олон улс гүрэнд Цагаан өвгөний дүр байдаг. Өөрсдийн түүхэн хөгжил, амьдралын хэв маягаас шалтгаалан тиг, дүрслэлийн хувьд өөр өөр байхаас гадна зарим газар энэ дүр нь хадаглагдан үлдсэн байдаг бол зарим газар замхран мартагдсан байдаг. Монголчууд нүүдэлчин соёл иргэншлээ өнөөг хүртэл хадгалан үлдсэн явдал нь эртний ёс заншил, уламжлал, соёлын өв уламжлагдан үлдэхийн үндэс нь болжээ. Цагаан өвгөн нь газар лусны эзэн, эд малыг тэтгэгч, догшин газрыг дарагч гэх мэт нүүдэлчин амьдралын амин чухал зүйлүүдтэй холбоотой байсан учир монгол туурагтны хувьд хамгийн эрхэм дүрүүдийн нэг нь болон уламжлагдсан. Буддын шажин орж ирсэнээр Цагаан өвгөнийг бага зэрэг сулруулан шашны хамгаалагч төвшинд оруулсан ч Цагаан өвгөний дүр нь энгийн малчин ард түмэнд илүү ойр байдаг ба монголчуудын амьдралын өөрчлөлтийг даган уг дүр нь хувьсан өөрчлөгдөж, хөгжиж ирсэн юм. Уран бүтээлчид Цагаан өвгөний дүрийг бүтээхдээ хатуу тиг жаягийн дагуу бус гагцхүү дүрийн онцлог байдал, функцийг нь илүү тодотгон бүтээж байснаараа онцлогтой. Цагаан өвгөнийг мастерууд, гар урчуудаас гадна энгийн хүн хийсэн болов уу гэмээр гүйцэтгэл муутай бүтээлүүд тааралддаг ч гэсэн, бүтээгчийн уг дүрийг нандигнан, хайрлан бүтээсэн нь илэрхий харагддаг. “Цэрэндуг” зохиомж нь Монгол, Халимаг, Буриадад түгээмэл тархсан байхад, бусад дүрүүдэд өөрсдийн өвөрмөц дүр төрхийг илүүд гаргасан байна. Монголын дүрслэх урлагт “Эртний инэмсэглэл”-тэй Цагаан Өвгөний дүр төрх илүү давамгайлж байхад, Буриадад нигүүлсэнгүй дүр илүү хөгжиж харин Халимагт олон түмнийг хамгаалагч өвөг дээдсээ дүрсэлсэн мэт сэтгэл зүйн илэхийлэл сайтай драматик дүр анзаарагддаг. Дүрийн хувьд догшин ширүүн дүрээс нигүүлсэнгүй, амарлингүй дүр хүртэл олон янзын бүтээлүүд тааралдаж байгаа нь тухайн нутгийн зон олны итгэл бишрэл, сүсэг сүжиглэлийн онцлогуудыг тусгасантай холбоотой. Ийнхүү Монгол туурагтан эртний улбаатай Цагаан өвгөний дүрийг дүрслэх урлагийн орон зайд мөнхлөхдөө түүнийг монголын ард түмний сэтгэлгээний онцлог, ертөнцийг үзэх үзэл, оюуны соёлын уламжлалыг шингээн дүрслэж ирсэн байна.

Урлаг судлаач, PhD Б. Сэргэлэн

The Mongolian national style painting “Mongol Zurag”. By ESU

2009-12-09T15:57:00.002+08:00

Like any transitional period of time, the turn of a century is a cultural phenomenon characterized by numerous processes like the struggle between the old and the new, evolution, and mutation. In Mongolia, the shift from the 19^th to the 20^th century was dominated by social chaos. At a time of worldwide crisis, changes in cultural thought occurred and new aesthetic and artistic concepts appeared due to the chaotic situation with its difficult conditions. This is shown by the history not only of the world, but also of Mongolia.

Like it had happened during the renaissance of Mongolian art in the 17^th century, at a time when the Mongolians were fighting among themselves and beginning to lose their independence, the fine arts of Mongolia were revived around the turn from the 19^th to the 20^th century. At this time, the Mongolians’ fight for independence was reaching its climax, and the resurgence of the Mongolian people’s national conciousness must have appeared like the dawn of a new era. During this politically, socially, and economically difficult interval, Mongolian painting, as one of the fine arts of Mongolia, entered a new stage of its development. Although it already had a long-standing tradition, at the turn of the century it found its own fixed form in the true sense of the word and developed into one of the national arts of Mongolia. Therefore, institutes of art history and influential scholars all over the world agree that Mongolian painting is an art form with distinctive regional characteristics.

The phenomenon that occurred in Mongolian art around the turn of the century was fundamentally different from the cultural change that took place in the Western countries. The latter was more revolutionary, negating the cultural traditions and breaking the ties with the past. As far as Mongolia is concerned, however, the artistic traditions were revived and the long-standing aesthetic views and values were renewed and enriched. Mongolian art history shows a more evolutionary quality. Some researchers are now to a considerable degree comparing the ‘Mongolian style’ to those of other Eastern countries.

Although influences of other Eastern painting styles have been incorporated into Mongolian painting to a small degree, scholars have stressed that beautiful and precious works of art were created by developing the artistic traditions of the Mongolian nation, the basic thinking of the Mongolian people, and the distinctive aesthetics of the nomads. To compare works of art representing the culmination of nomadic Mongolian creativity to another nation’s art with completely different basic ideas, world view, or aesthetics would be a gross error indeed.

Mongolian painting is distinguished from other kinds of Eastern painting by its choice of colours, its division of space, its painting technique, its genres, its calligraphy, and its patterns. Since these features are the main characteristics of Mongolian painting, they are closely connected to its artistic traditions, its basic ideas, and its world view. Mongolians have always thought the symbolic value of colours to be of the utmost importance, thus their painters have primarily been using the colours favoured by the people and have developed a theory of colour symbolism over the centuries.

Thus, deep blue, red, green, yellow, and white are the dominating colours in the fine arts of Mongolia. Researchers have concluded that what makes the choice of colours in Mongolian painting so special and excellent is that when for once a painter introduces intermediate shades, he is able to adjust them very delicately to their corresponding basic colours. The reader will have noticed that the colours primarily used in Mongolian painting are the ‘pure colours of nature’, which the Mongolian people always calls by such names as ‘lapis lazuli green’, ‘sandy yellow’, ‘earthy brown’, ‘sky blue’, or ‘light blue like distant mountains’.

A combination of colours not harmonizing with each other is called ‘dirty colours’, and the paintings that have been preserved until our present day show that the painters always tried to use bright colours. Another interesting characteristic of Mongolian painting is its particular division of space. In Western art theory, space is considered to consist of perspective and chiaroscuro. In Mongolian painting, however, space is represented in a ‘bird’s-eye view’. Thus, the opportunity to observe things like a witness of the events in the picture opens up before the viewer.

Such a picture is usually said to have many perspectives. The creation of space by looking on the world from above is a characteristic feature of Mongolian painting that is found nowhere else. The calligraphic traits of the strokes are another means of creating space for the objects in the picture. There were numerous gifted artists painting in the Mongolian style at the end of the 19^th and the beginning of the 20^th century. The great heritage they left us has in fact become the basic source of inspiration for the ongoing tradition of Mongolian painting.

It includes Jugder’s ‘Urga’, Tsagaanjamba’s ‘Gunjinlham’, G.Dorji’s ‘Procession of Maitreya’, Damba’s ‘Monastery of Jaya Gegen’, and Sonomtsering’s portraits of the Tusiyetu Khan Nasantogtokh and his wife. Moreover, the works of many anonymous painters are kept in the museums and private collections of Mongolia. Let us briefly mention the works of Balduu Sharav (1869-1939), a distinct representative of Mongolian painting and one of the founders of modern Mongolian fine arts.

The latter was very popular and generally known as the ‘Joker’. He is said to have been given that nickname by the 8^th Jebtsundamba Khutugtu. According to another source, the people came to call him the ‘man who does funny things’, or the ‘Joker’ for short, because he criticized various actions in human life in an ironic manner. Anyway, everyone agrees that B.Sharav was a very cheerful, humorous, and kind-hearted fellow. His character clearly comes out in his works, too. He pays great attention to detail, and he is a perceptive observer of his time. However, his pictures have a second deeper meaning, and his expression is forceful and caustic.

His works like ‘One Day in Mongolia’ or ‘Spring Kumis Festival’, which depict the way of life and the customs of the nomadic Mongolians at the end of the 19^th and the beginning of the 20^th century in a humorous manner, are by rights agreed to be the classical masterpieces of Mongolian painting. B.Sharav not only painted festivals, weddings, funerals, and other customs, but also showed the making of felt and the preparation of firewood, agricultural activities, the breaking of horses and camels and the branding of cattle, sex and childbirth, human feelings like greed, shame, love, or humour, and even the instructors of the foreign armies stationed in Urga at his time. He immortalized the life of the Mongolians in those bygone days with its amusements, its religion, and its philosophy.

Some foreign researchers have compared him to Pieter Breugel the Elder, the so-called ‘Peasant Breugel’, but they agree that the latter could not show the many-faceted activities of human life on a limited amount of space with the simple and even artistic humour and truthfulness of the Mongolian master. Balduu Sharav was an artist of extraordinary talent and versatility. Apart from his traditional paintings like the ‘Green Tara’ or his portraits of the 8^th Jebtsundamba Khutuktu, of his queen Dondogdulam, and of other dignitaries, he also designed the first postal stamp of Mongolia at the beginning of the 20^th century and the banknotes printed in 1925, as well as numerous medals; and he illustrated revolutionary pamphlets and books, too.

In the 1950s, when the ‘cold war’ was gaining ground throughout the world and the bloody storm of persecution in our native country was beginning to subside, the tradition of Mongolian painting was revived by the efforts of artists like B. Sharav’s disciple D.Manibazar, the famous painter U.Yadamsuren, A.Sengetsokhio, D.Damdinsuren, and Ts.Minjuur. Although at that time Mongolian painting underwent some changes and there was a tendency to narrow down the range of contents, numerous works were created depicting mythical and historical subjects or animal life. Among them are, to name just a few, U.Yadamsuren’s ‘Old Horse-Fiddler’, D.Damdinsuren’s ‘Naadam Festival’, and A.Sengetsokhio’s ‘Camel Bull’.

It is marvellous how at that difficult time when all things Mongolian were being destroyed, Mongolian painting was revived and enriched. Soon, in the 1990s, Mongolia was again to undergo a period of transition. When the old system had been abolished and a new system established, national ideas were revived, and the Mongolians could breathe freely again after many decades.

At that politically, socially, and economically difficult time, the Mongolian fine arts, and among them Mongolian painting, entered a new period of development. The changes and innovations in the Mongolian painting style at the turn from the 20^th to the 21^st century revived the traditions of many centuries and in consequence incorporated their outstanding features. Mongolian painting is again evolving and developing with a wide range of contents and subjects.

THE WORLD’S MOST AMAZING PALEOLITHIC ROCK PAINTINGS. By ESU

2009-12-09T15:31:00.004+08:00

When the hands of primeval humans drew the first pictures and signs on rocks, this was the biggest step in the history of mankind. Art originated during the Old Stone Age, and the finds from the upper Palaeolithic are the most spectacular. It amazes modern researchers how the creative people of those times, maybe just a handful of men, could carry art to such a high level. Z.A.Abramova, a scholar of high renown in this field, once remarked, ‘Palaeolithic art appeared like a flame lighted in the depth of time. It vanished with the same astonishing speed with which it had sprung up. Later epochs could not continue the tradition’.

Some researchers are convinced that the finds from to the Mesolithic and Neolithic, though numerous, do not contain any works that could vie with palaeolithic art in expression and content. In this edition of Mongolica, we present to our readers some peculiar specimens of palaeolithic art from the circa seventy rock paintings found on the territory of Mongolia until now. On the bank of the River Khoid Tsenkher (the ‘Northern Blue River’) there is a cave formed from carbonic rock measuring some twenty metres from its floor to its round-domed ceiling, called the Khoid Tsenkher – or ‘Northern Blue’ – Cave by the locals. When geographer O.Namnandorj opened it in 1951, he discovered rock drawings on the walls and on the domed ceiling. These pictures have since fascinated the scholarly world by the high level of their execution in an art fifteen to twenty thousand years old. The famous Russian academician A.P.Okladnikov wrote, ‘There can be no doubt that before us, there is a palaeolithic find precious for the prehistory of Central Asia as well as for art. This discovery is of the utmost significance not only for Mongolia, but for our understanding of the history and culture of mankind.’ The rock drawings of Khoid Tsenkher Cave have made it possible for us to see what kind of people dwelt on the territory of Mongolia tens of thousands of years ago and what they worshipped and believed in.

The wild animals, trees, and other things were painted on the light-coloured rock using ochre, partly in what seems to have been a dark-red, brownish colour and partly in an orange red bordering on a light pink. The walls and ceiling of the cave are covered with numerous representations of living creatures as well as with various symbols. On the intact patches of the less cracked left wall, the pictures of two-humped camels, mammoths, deer, aurochses, argali sheep, and ibexes have been preserved until the present day.

The rock drawings found in Mongolia resemble those from the upper Palaeolithic of Western Europe in many ways, e.g. their painting methods, their choice of colours, and the style in which animals were represented. This significant fact has been firmly established by archaeological research. The similar postures and movements of the animals in these pictures may be due to the accurate observation of the stone age people, but one is disposed to speculate that the palaeolithic painters had some kind of artistic canon.

To us, those pictures look like rough sketches, but the stone age painters may have been quite subtle all the same. Researchers think that they refrained from a more realistic style because of the sacral significance of those paintings. Their technique of chiselling out the strokes they later filled with paint was crucial in making their creations endure the millennia to be preserved to our time.

The cultural monuments from the Palaeolithic that have been discovered in Mongolia are great works of art, fundamental not only for us Mongolians or even all the peoples of the steppe zone, but for the entire world. This is something we should never forget.

The “White Old Man” in in the fine arts of the Mongolian peoples. By B. Sergelen

2009-12-09T15:24:00.003+08:00

Legend tells us: Once upon a time, the Green Tara, after having found complete enlightenment, wished to have a child. She obtained the consent of the Gods and on Mount Demjingarav she gave birth to a son, whom she named Oyu. One day, however, she did not find him. The Gods had become envious of her son and had stolen him. The Green Tara searched for him everywhere, in heaven and on earth, at the bottom of the ocean and under the ground, but it was all in vain.

While she wandered about, asking men and beasts for news of her vanished son, one day a crow flew down upon her. The crow told her to take counsel with the old soothsayer who lived on top of the Golden Mountain, telling the future from his black and white stones. At once, the Green Tara travelled to that wise old man, prostrated herself thrice before him, and told him the reason why she had come. The old fortune-teller looked at his black and white stones and said, ‘Your son is hidden in heaven, in the land of the thousand future Buddhas, among the one-hundred and eight stupas’.

The Green Tara was very grateful to him for his help in finding her son, and she blessed him, saying, ‘In your next incarnation, you will be born as a God in the shape of a white old man, you will live on a mountain with fruit trees, and you will help those who suffer’. The wise old man replied, ‘Having found your son, the Bodhisattva Oyu, may you live forever in joy’. This is the legend how the old fortune-teller of the Golden Mountain was turned into the ‘White Old Man’ by the Green Tara.

Although this legend originated at a time when Mongolia was deeply imbued with Buddhism, many writings confirm that the character of the ‘White Old Man’ was created in Mongolia at a very early time and has subsequently taken over new attributes. In the collection of the Mongolian National History Museum, there is a neolithic talisman found in a burial site at Mount Norovlin, that has riveted the attention of researchers.

It is a long, oval figurine of smoothly polished stone. The nose is as broad as the prominent joined eyebrows growing down from its forehead; nose and eyebrows must have been balanced against each other. The eyes are agaze, the mouth, though so small as to be barely visible, is distinctly open. It looks as if the last movement of the little figure had been immortalized. The top of the head is pointed, and the lower part of the face has been extended such that its looks like a beard.

It is quite obvious that the shape of the talisman tallies with the outward appearance of the ‘White Old Man’, giving proof that this popular character has very old roots. The neolithic find suggests that the character of the ‘White Old Man’ stems from the time when a shift from matriarchy to patriarchy took place. In the representation of this being, symbols of female fertility are quite common.

The character of the ‘White Old Man’ combines in itself the fertility of a woman and the procreative power of a man. He is usually depicted sitting under a peach tree at the mouth of a cave. The cave and the peach tree are both symbols of female fertility. But he is also the lord of the heavens and the mountains, which carries a male symbolism. On primeval rock drawings, he is surrounded by pairs of animals, symbolizing reproduction.

It is difficult to determine the exact age of documents proving that at some point in the history of Mongolian religion, the ‘White Old Man’ was merged with the guardian spirit of the Bogd Khan Mountain, the oldest national park in the world. The dwelling place of the ‘White Old Man’ had originally been between heaven and earth. Later, as shamanism entered the epoch of heaven worship, the character became one of the Fifty-Five White Gods, who was connected with the celestial bodies, the stars, the sun, and the moon.

Heroic epics have been sung in Mongolia since antiquity, but researchers consider that they exceptionally thrived in the scattered times of the feudal lords in the 14^th to 16^th centuries. It is probable that ‘The Big White Old Man’ and ‘The Rich White Old Man’ with their many-faceted heroes were created during that epoch. In an era when the Mongolians had fallen into dire misery, they chose the characters they most respected and revered as the protagonists of their heroic epics. But the ‘White Old Man’, although he has all the properties of a hero, does not fight himself. Instead he brings forth a whole generation of heroes.

‘The blue god Khormusta, the mountain ranges with its peaks of eternal snow, and the dense taiga forests are the three things that possess eternal existence, but have no life. The winged creatures of the air, the holy gazelle, and the White Old Man are the three kinds of creatures that possess longevity’. Together they are called the ‘Six Long-lived Ones’ – or the ‘Tshe-ring-drug’ in Tibetan.

When the ancient figure of the ‘White Old Man’ was about to enter the Buddhist pantheon, it was difficult to find him a softer image. His ‘archaic smile’, however, was taken over into his new canonical appearance. Now let us take a closer look at the symbols associated with the ‘Six Long-lived Ones’. In one of their portraits, the ‘White Old Man’ looks very much like in the purely Mongolian tradition, but he is holding a stick with a dragon head in his left hand and a rosary in his right. He is raising his right foot in a gesture symbolizing ‘the victory of the dharma’, while with his left foot, he is ‘crushing the evils’.

In his picture of the ‘Tshe-ring-drug’, the painter has put the ‘White Old Man’ on a mountain, under a fruit tree in front of a cave. Around him, there are pairs of tigers, ducks, deer, swans, and other wild animals. In the lower part of the picture, he has painted a little herd of grazing cows. One of the attributes Mongolian writings ascribe to the ‘White Old Man’ is that ‘he heals the rinderpest’ and ‘increases the four kinds of livestock’ or ‘makes the cattle multiply’. In painting this character, the artists have much more freedom than in portraying the different Buddhas, who are represented according to the strict rules of the Buddhist artistic canon.

Depending on the lifestyle and the history of the different Mongolian tribes and peoples, there are different local traditions of depicting the ‘White Old Man’. In some places, he has been totally forgotten over time. Nevertheless, the fact that the Mongolians have been able to preserve their nomadic culture up to the present day lies at the root of their ancient customs and cultural heritage. Since the White Old Man had vitally important functions for the life of the nomads, like being the lord of the spirits of nature, the guardian of the herds, and the restrainer of wild and dangerous places, he has always been one of the most revered supernatural beings among the Mongolian tribes and peoples.

With the rise of Buddhism, the ‘White Old Man’ lost his central position, and the Buddhas became the religious protectors of the Mongolians. But he always remained closer to the life of the nomads than the new gods, and he changed together with his worshippers in the long course of their history. When an artist chooses to paint his portray, he does not have to keep to any rigid standards, but can combine the traditional main features with new attributes of his own creation. This peculiarity of the ‘White Old Man’ must always be born in mind when comparing him to the other figures of the Buddhist pantheon.

While in Mongolia proper, the ‘archaic smile’ is the predominant feature of the ‘White Old Man’ in the fine arts, for the Buryats his compassionate character is more pronounced. The Kalmyks, however, have created a dramatic figure with a strongly developed psychology, portrayed like one of their ancestors and regarded as the protector of the people.

Portraits of the ‘White Old Man’ range from the rough and fierce to the quiet and compassionate. This reflects the peculiar beliefs predominant in different regions. In immortalizing the ancient figure of the ‘White Old Man’ in their creations, the Mongolian artists have given him the character, the world view, and the traditions of the intellectual culture of the Mongolian people.

Пьер Сулаж (Pierre Soulages, 1919)

2009-04-12T16:30:00.003+08:00

Түүний бүтээлүүдийг нэг үгээр тодорхойлдоггүй. Бүтээлүүдийг нь үзсэн хүмүүст төрөх сэтгэгдэл нь өөр, ондоо. Ядмаг сэтгэхүйтэй зарим нь хятад ханзтай адил дүрс олж харан баярлана... Зарим нь “энэ урлаг юм уу” хэмээн нулиман гарч одно. Үлдсэн нь түүний урлагаас юм “олж харахыг”, “ойлгохыг” хичээн толгойгоо гашилгана. Сэргэлэн нэгэн нь түүний бүтээлүүдийг сая, сая “ногооноор” зардаг. Францын энэ зураачийг өрнийн урлаг судлаачид “хийсвэр урлагийн сонгодог төлөөлөгч”, “Хар өнгийн зураач”, “Дээд хар өнгийг нээгч” (Дээд хар өнгө ч гэж юу юм бэ) хэмээн нэрийддэг. Хар өнгийн метафизик шинж чанарыг, физикал шинж чанарыг ч тэр л харуулж чаддаг. Магадгүй хар өнгө гэж юу болохыг тэр л ойлгодог байх. Арга ч үгүй биз нэгэн жаран гагцхүү хар өнгөөр л амьдарлыг, орон зайг, хөдөлгөөнийг, цаг хугацааг, сэтгэлийг бичиж чадсан юм чинь. Би түүний бүтээлүүдийг ойлогдоггүй, ойлгохыг ч хүсдэггүй. Түүний бүтээлүүд надад сэтгэгдэл төрүүлж чаддаг нь миний хувьд чухал. Тиймээс би түүний бүтээлүүдэд дуртай.

ЭСҮ

Домогт Рей Кавакүбо

2009-03-11T16:12:00.004+08:00

Рей Кавакүбо үеийнхээ олон охидын адилаар их сургуульд урлаг, уран зохиол судлаж байсан. Гэвч тэр үед л тэр хэрхэн дэлгүүрийнхээ дизайныг хийх вэ гэсэн асуултын хариуг хайж байлаа. Түүнээс хойш тэрээр нэг их удалгүй загварын ертөнцөд хөл тавин тэрхүү ертөнцийг үндсээр нь өөрчилсөн юм. Энэ бүх амжилтын нууцын хариулт нь нэг бол тэр мөрөөдлөө даган энэ бүхнийг бий болгосон үгүй бол тэрээр суут хүн. Ямартай ч гэлээ энэ жижиг биеэтэй, бөс даавууны дизайнер хийж байсан эмэгтэй дэлхийг өөрийн гайхалтай өвөрмөц хувцасны загваруудаараа донсолгож чадсан юм. Тэрээр 1969 оноос өөрийн хувцасын гайхалтай загваруудыг Комм де Гарсон (Comme des Garsons) лейблээр гаргаж эхэлжээ. Түүний бүтээлүүд маш хурдан гоо сайханы билэг тэмдэг болон урлагийн хүрээнийхний дунд болон ганган богемчуудын дунд нэр хүндтэй болсноос гадна загварын ертөнцөд маш ихээр нөлөөлж чаджээ. Комм де Гарсон нь өнгөний хувьд ихэд хуучинсаг байж (хар - цагаан), шийдлийн хувьд их эрс тэс, шинэлэг байж аливаа нэгэн нөлөөнд автаагүй брэнд юм. Рей Кавакүбо загварын ертөнцийн мэдэх арга барилыг дагалгүйгээр концептуал урлагийн арга барилаар загвараа бүтээж байсны ачаар өнөөдөр Комм де Гарсон нь уран сайхны өндөр түвшинд хүрсэн нэр хүндтэй лейбл болж чаджээ. 40 жилийн дараа ч Рей загварын ертөнцийн төвд нь байж, загваруудаа бүтээн Комм де Гарсонийг удирдаж байгаа билээ. Энэ бүхэнтэй зэрэгцээд түүний загвар зохион бүтээгчид болох Жүня Ватанабэ, Тао Курихара нар ч өөрсдийн загваруудаа олонд толилуулж байна. Рей Кавакүбогоос түүний эртний найз Комм де Гарсоны зар сурталчилгааны олон ажлыг бүтээсэн криэтив директор Ронни Кууки-Ньюхаус ярилцлага авсныг та бүхэндээ толилуулья.

РКН: Таныг сэтгүүлчид загварт оюунлаг сэтгэлгээтэй ханддаг хэмээн тодорхойлдог. Та өөрийгөө хэрхэн тодорхойлох бол?
РК: Би оюунлаг ханддаг гэж хэлэхгүй миний загварт ханддаг хандлага маш энгийн. Би хувцасны деталь болгоныг хийхдээ энэ хүчтэй, сайхан болж байна гэж боддог. Харин үр дүнг нь бусад хүмүүс шийддэг.
РКН: Ирэх жил компани 40 жилийнхээ ойг угтах гэж байна. Та эхэлж байх үедээ Японы хамгийн эрх чөлөөт эмэгтэй болохын тулд энэ бүхнийг хийж байсан. Та яаж эрх чөлөөт хэвээр байж чадаж байна вэ?
РК: Эхэлж байх үедээ би аливаа нэгэн дүрэмд болон системд захирагдахгүй хэмээн боддог байсан. Одоо ч энэ талдаа би эрх чөлөөтэй хүн.
РКН: Жилд хэд хэдэн удаа загварын шоу зохион байгуулдаг хугацаа нь ч төлөвлөгдсөн байдаг. Энэ нь таны бүтээлч ажиллагаанд тус болдог уу эсвэл садаа болдог уу?
РК: Бид загварын бизнесийн ертөнцөд ажиллаж байна. Энэ ертөнцөд төлөвлөсөн хугацаандаа юм аа хийх нь чухал. Би энэ бүхэн нь надад тусладаг эсвэл садаа болдгийг хэлж мэдэхгүй байна.
РКН: Шинэлэг байх нь хэр чухал вэ? Бүтээл шинэлэг байх ёстой юу?
РК: Бүтээл нь өөрөө бусад бүх зүйлийг араасаа дагуулж явдаг. Юу ч агуулаагүй шинэлэг зүйл бол урагшилдаггүй. Тиймээс бүтээл гэдэг нь өөрөө шинэ, содон зүйл юм.
РКН: Та яагаад хар өнгө рүүгээ эргэж буцаж байдаг юм бэ?
РК: Надад үргэлж хар өнгө таалагддаг байсан. Хэдий тийм боловч надад саяхнаас хар өнгө нь даавуу шиг л энгийн зүйл мэт санагдах болсон. Тиймээс би одоо “маргаашийн” хар өнгийг эрж, хайж байна.
РКН: Та урлаг, бизнесийн хоорондын тэнцвэрийг хэрхэн олж байна вэ? Яаж эрх чөлөөтэй байж чадаж байна?
РК: Өөрийгөө эрх чөлөөтэй хэмээн сэтгэх нь өөрөө эрх чөлөө юм.
РКН: Уран бүтээлч байх нь буржуа байна гэсэн үг үү? Та энэ бүгдээс зугтахын тулд урлаг хэмээн тодотголтой энгийн, өдөр тутмын зүйлс хийдэг үү?
РК: Зугтахын тулд биш. Энгийн зүйлс ч үнэ цэнэтэй бөгөөд тэр зүйлд тулгуур санаа байвал ихэд үнэ цэнэтэй болно. Урлаг нь өөрөө өөрийгөө буржуа биш байхыг шаарддаг. Тухайлбал энэ цуглуулга дээр ажиласан стилист Жульен Дигийн бүтээл болох үс засалт, нүүр будаг, малгай зэрэг нэгэн цул болсон байгаа нь буржуа биш байна гэж ойлгогдож байна.
РКН: Загварын ертөнц нь LVMH болон Gucci зэрэг томоохон компаниудаар толгойлуулсан их өргөн цар хүрээтэй бизнес болсон байна. Хэдий та саяхан Луи Уитонтой хамтарч ажилласан боловч та энэ бүгдээс зайгаа барьсаар байна. Та томоохон компаниуд загварын ертөнцөд цар хүрээгээ нэмсээр байгаа тухайд юу гэж боддог вэ?
РК: Энд нэг их гүнзий зүйл байхгүй л дээ. Энэ бол зөвхөн бизнес. Хэдий тийм ч ажил хэрэгч санаа, арга барилтай байлаа ч гэсэн шинэлэг байх ёстой.
РКН: Загвар гэдэг нь зүгээр л гоозүй болоод практик үйл ажиллагаа юу эсвэл ёс суртахууны хэм хэмжээгээр хязгаарлагддаг уу?
РК: Та юу өмсч байгаа нь таны сэтгэл санаа болоод сэтгэл хөдлөлийг удирдаж болох талтай, мөн таныг хувцасаар тань хүмүүс үнэлж цэгнэнэ. Йим маягаар загвар гэдэг нь гоо зүйн ч түвшинд практик ч түвшинд маш чухал ач холбогдолтой болон хувирч байна.
РКН: Шүүмжлэгч нарын тухайд?
РК: Шүүмжлэгч нарын амьдарлын хэв маяг нь төлөв төвшин болоод үнэлгээ нь илүү гүн гүнзгий байсансан бол тэдний санаа бодол миний хувьд их үнэ цэнтэй байх байлаа.
РКН: Та Комм де Гарсоны бүх үйл ажиллагааг гардан удирддаг. Энэ нь таны хувьд их чухал юм шиг.
РК: Миний хувьд компанид оршин тогтнож байгаа уур амьсгал, миний бий болгохоор шийдсэн тэр орчин нь маш чухал. Энэ нь бүхний суурь нь юм.
РКН: Та өөрийгөө загвар зохион бүтээгч гэж хэлдэг ч таныг маш олон хүн уран бүтээлч хэмээн нэрлэдэг. Та яагаад өөрийгөө загвар зохион бүтээгч гэж нэрлэдэг юм бэ?
РК: Миний бодлоор би урьд өмнө байгаагүй тийм хувцасыг хийхийг оролддог болхоор хүмүүс намайг тэгж хэлдэг байх л даа.
РКН: Хүний хэлбэрт баригдсан зүйл бүтээх нь таныг хязгаарладаг уу? РК: Аливаа нэгэн хязгаар байдаггүй.
РКН: Та Жүня, Тао нартай хамтран ажилладаг. Тэдний загварын цуглуулгуудыг та хэрхэн дүгнэдэг вэ?
РК: Тэд Комм де Гарсон компаний гишүүд. Би тэдний цуглуулгыг зөвхөн загварын шоуны бэлтгэл дээр л хардаг.
РКН: Та компаниа зарчих юм сан гэж урьд өмнө нь бодож байсан уу?
РК: Би сая бодлоо л доо. Худалдан авагч болон бидний хувьд энэ нь юуг илэрхийлж байж болох вэ?
РКН: Та тодорхой, ойлгогдом байхыг хүсдэггүй юм байна гэсэн бодол надад төрлөө. Та өөрийгөө хэрхэн тодорхойлох вэ?
РК: Би өөрийнхөө тухай болон хэн нэгний тухайд онцгойлон боддоггүй тиймээс өөрийгөө хэрхэн тодорхойлохоо мэдэхгүй байна.
РКН: Уран бүтээлч найз маань урлаг, загвар хоёрын хоорондын ялгааг ингэж тодорхойлсон юм. Урлагт уран бүтээлчийн хийсэн бүтээл тэр маягаараа л харагддаг бол загвар зохион бүтээгчийн хийсэн зүйл хоёр зүйлийн нэгдэл байдаг. Нэг нь дэлгүүрт харагдаж байгаа байдал нөгөө нь толинд тусаж байгаа тусгал.
РК: Ялгааг олж харна гэдэг бол маш чухал. Урлаг болоод загвар гэдэг нь огт өөр зүйлс бөгөөд тэдний зорилго нь ч ондоо учир тэдгээрийг хооронд нь эсрэгцүүлэх ч шаардлага үгүй.
РКН: Эдийн засгийн уналт таныг загвар бүтээх явцад нөлөөлдөг үү? Та арай хялбаршуулах талаар боддог уу?
РК: Комм де Гарсон үргэлж өөрийн урсгалаараа явж эхэлсэн цаашид ч тийм байх болно. Сайн цаг ч бай муу цаг ч бай бид үргэлж нэгэн жигд, тогтвортой байсан.
РКН: Та амьтны арьс ашигладаггүй. Та жинхэнэ амьтны арьсаар юм хийхгүй юм уу?
РК: Би амьтанд хайртай.
Interview сэтгүүлээс...

Трумэн Капотегоос авсан Энди Уорхолын ярилцлага 2-р хэсэг

2009-02-27T12:48:00.003+08:00

Энди: Чи өчигдөр “Америк гэр бүл”-ийг үзсэн үү? (“Америк гэр бүл” нь анхны реалити шоунуудын нэг бөгөөд жирийн америк гэр бүлийн тухай гардаг. Өрхийн тэргүүн Билл Лауд, эхнэр Пэт болон таван хүүхэд, хамгийн том хүүхдийг нь Лэнс гэнэ. Орч.)
Трумэн: Үгүй үзээгүй.
Энди: Нэвтрүүлгийн гол дүрийн хүмүүсийг маш сайн сонгосон байна лээ. Тэд сонирхолтой байхыг, үзэгчдэд таалагдхыг эрмэлзэж байгаа нь харагдаж байсан. Миний бодлоор энэ гэр бүлд ганцхан ээж нь л амьдралдаа ямар нэгэн зүйлд хүрхийг эрмэлзэж байсан байх. Лэнс арванхоёртодоо урлаг сонирходог болсон нь ч гагцхүү ээжийнх нь хүчин чармайлт.
Трумэн: Чи нэг өсвөр насны хүү чамд захиа их биёдэг гэж ярьж байсан. Чиний уран бүтээлийг шүтэн бишрэгч үү?
Энди: Тэр залүү хүү надад богино захидлууд бичдэг байсан. Миний бодлоор аавийнхааофисоос захиалгат шуудангаар явуулдаг байсан нь түүнийг их хөгжөөдөг байсан байх л даа. Түүний хувьд агуулга нь биш, захиалгат захиа явуулах нь чухал байсан болов уу гэж боддог юм.
Боб: Трумэн намайг Лэнсийн тухай, түүний амьдралд юу тохиолдож байгаа тухай кино хийх хэрэгтэй гээд байгаа юм. Үзэгчдийг тэр хүүхэд юугаараа татах вэ гэдгийг ойлгохгүй юм.
Трумэн: Бүх хүнд авьяас бий шүү дээ.
Боб: Миний санаж байгаагаар Лэнс индэпэндэнт киноны од болхыг мөрөөддөг. Гэвч түүнд урлагийн авьяас байхгүй.
Трумэн: (инээгээд) Манай үед киноны жүжигчин сайн жүжигчин байх шаардлаггүй.
Энди: Залуу хүн өөрийгөө бас харуулах л байлгүй дээ. Тэрээр маш баялаг сэтгэхүйтэй. Тэрэр үсээ онцгой гойд засалтаар засуулаад, улаан өнгөөр будчихсан байсан. Бидний хийсэн перформансийг нэрд гараагүй Дэвид Боуи үзээд үсээ тод өнгөөр будуулж, эмэгтэй хувцас өмсөж эхэлсэн одоо тэр супер од.
Трумэн: Боуи — гений гэдгийг мартаж болохгүй.
Энди: Лаудын гэр бүлийнхэн шоунд оролцсоныхоо төлөө мөнгө авдаг болов уу? Хэн нэгэн нь тэд энэ шоун дээр их мөнгө олсон гэж хэлж байсан.
Трумэн: Би нэг ч ангийг нь үзээгүй боловч сонссон зүйлээсээ өөрийн дүгнэлтийг хийсэн.
Энди: Бүх үйл явдлын төвд нь хүүхдийнхээ төлөө гэх ээж байдаг юм. Тэрээ залуу бөгөөд дандаа тамхи татдаг, байнга ятар нэгэн зүйл уудаг. Харин Лэнс баялаг сэтгэхүйтэй.
Трумэн: Өчигдөр Лос Анжелес руу нисэн The Rolling Stones-ийн тоглолтыг үзэж болох л байлаа.
Энди: Нээрээ юу?
Трумэн: Тийм. “Роллингууд” газар хөдлөлтөнд өртсөн никарагуачуудад зориулан тоглолт хийсэн юм. Нью Йоркоос баруун эрэг рүү хувийн онгоц ниссэн. Би бүүр чам ру утасдий гэж бодож байсан юм. Тоглолт үзчээд ирж болох байлаа. Гэвч тэдний олон тоглолтуудыг үзээд жаахан “үйдаад” байгаа юм аа. Тэднийг шүтдэг, тоглолтуудыг нь даган явж үздэг болгон нь өөрийгөө оюун санаандаа тайзан дээрхи Жаггер болгочихсон байгаа нь надад ерөөс таалагдахгүй байна. Миний юу яриаад байгааг ойлгож байна уу? Энэ бүхэн нь миний дургүйг хүргэдэг. Том чихэвчнээс салдаггүй “роллингуудын” дууны найруулагчыг ажиглаж суух нь харин зугаатай эд шүү. Тэр нимфоманкийн адил дууны тактанд тохируулан бөгсөө хаялж Кит Ричардсын суганд юм уу, Мик Жаггерийн хөл хооронд толгойгоо чихэх хүртлээ тайз руу ойртсоор л байдаг нь инээдтэй.
Энди: Чи тайзны араас үздэг. Би танхимаас үздэг. Гайхалтай сайхан шүү!
Трумэн: Роллингууд сайн хамтлаг гэдэгтэй би маргахгүй. Нээрээ Боб тэдний тоглолтыг тайзны араас ч, танхимаас ч үзсэн маш их ялгаатай гэж байсан шүү.
Боб: Шүтэн бишрэгч нар! Тэд л шоу амжилттай болох уу үгүй юу гэдгийг шийднэ. Тэдний нэг тоглолтыг үзэж байхад фэнүүдийнх нь сэтгэл хөдлөж тэд бүүр мансууруулах бодис татаж байсан.
Трумэн: Өөрийгөө гипноздсон байна. Үнэнээ хэлхэд тэд «Midnight Rambler»- аа тоглотол надад маш уйтгартай байсан. Яагаад надад таалагдсан бэ гэвэл энэ үед л заал хөл дээрээ босож ирсэн. Гайхалтай мэдрэмж! Рок-н-Роллын гол санаа нь гэнэтийн зүйл, гэнтийн тохиолдолын зүйл байхгүй боловч уг санаан дээр тогтож байдаг. Би “роллингуудын” тоглолтыг олон арван удаа үзсэн. Тэдний тоглолт бүр хоорондоо адилхан байдаг. Яг л олон удаа давтаж, өөгүй болгосон балет шиг тэнд тохиолдолын зүйл огт байхгүй. Тэдний концертууд нь маш сайн бэлтгэсэн, мэргэжлийн өндөр түвшний хөтөлбөр. Заримдаа надад бүх тоглолтуудын үзэгч нар нэг хэсэг хүмүүс байдаг юм шиг санагддаг. Тоглолтууд дээр тоглосон нот болгон дээр тэд адилхан л реакци үзүүлдэг. Тухайлбал «Midnight Rambler» тоглоход тэд орилолддог.
Энди: Бүх дуучид, хөгжимчид өөрийн шүтэн бишрэгчдийнхээ төлөө л ажилладаг. Жүжигчид үзэгчидээ сайн мэддэг тухайлбал хэзээ инээхийг нь. Би давтагдашгүй тоглолт үзэх дуртай гэхдээ уран бүтээлч тоглолт бүрдээ ямар шинэ зүйл оруулна гэдгийг би төсөөлөхгүй байна. Хошин шогийн ямар ч жүжигчин үзэгч йим шог зүйл дээр инээнэ гэдгийг мэддэг.
Трумэн: Чи уран бүтээлчид үзэгчдийг гипнозддог гэж хэлэх гээд байна уу?
Энди: Тийм ээ энэ бол тэдний ажил! Йим учраас л надад 2-р авеню дах театрийн жүжгүүд таалагддаг юм. Тэнд очих болгондоо нэгэн шинэ зүйлийг олж хардаг. Өөөр өдрүүдэд нэг жүжгийг үзсэн 2 хүн жүжгийн тухай ярилаа гэхэд ярианыхаа явцад хоёр өөр тавилтыг үзсэнээ ойлгох болно. Жүжигчид нь заримдаа маш муу тоглодог боловч үзхэд шинэлэг л байдаг. Жүжгийн нэр л өөрчлөгддөггүй. Заримдаа сюжет нь өөрчлөгдөх нь бий.
Трумэн: Чи “Аальгүй охид”-ыг үзсэн үү?
Энди: Тийм ээ надад маш их таалагдсан. Би нээлтэнд нь очиж чадаагүй. Намайг очиж үзхэд заал хоосон байсан. Надтай хамт явж үзэх хүн олдоогүй нь харамсалтай. Энэ эмэгтэй даашинз өмссөн залуучууд өөрийн хуулиараа амьдрах юм даа. Трансвеституудаа гэж...
Трумэн: Би тэдний тоглолтыг Сан Францискод үзсэн надад бас маш их таалагдсан.
Энди: Тэд хэт их санаа зовиндог тэр зуршлаасаа ерөөс салахгүй юм. Үзэгчид ч тэднийг дэмий л шүүмжилж байна даа. Үнхээр гайхалтай шоу.
Трумэн: Гарч хоололцгоох уу? Боб чи зангиа зүүсэн нь дээр байх аа. Харин чи нохой минь гэртээ үлдэнэ дээ.

Трумэн Капотэ (1924-1984) ХХ зууны амеркийн уран зохиолын сонгодогуудын нэгд зүй ёсоор тооцогддог. Багаасаа л олныг гайхшруулж, “эсэргүүцэж” байсан. Тухайлбал сургуульдаа хэд хэдэн удаа эмэгтэй даашинзтай явж байсан. Хорин настай байхдаа нийтэд өөрийгөө гомосексулист гэдгээзарласан. Капотэг “зохиогоогүй роман” хэмээх онцгой төрлийг нээсэн хэмээн шүүмжлэгчид үздэг.

PS: Ярилцлагыг уншхад заримдаа тэнэг хүмүүс хоорондоо ярилцаж байгаа юм шиг санагдана. Энэ нь ч тэдний хийсэн провокаци. Ярилцлагаа энгийн хийхийг хүсээгүй ХХ зууны провокатрууд. Гэвч энэ ярилцлагаас “масс медиаг” Уорхол хэрхэн мэдэрч байгааг, Капотэ богемд хэрхэн ханддаг болох, тэр үеийн нийгэм, соёлын амьдарлыг тольдон харж болох юм аа.

Трумэн Капотегоос авсан Энди Уорхолын ярилцлага 1-р хэсэг

2009-02-23T13:15:00.007+08:00

1973 оны өвөл «Rolling Stone» сэтгүүлийн хүсэлтийн дагуу Энди Уорхол зохиолч, нийтлэлч Трумэн Капотегоос ярилцлага авсныг та бүхэнд толилуулж байна.
Трумэн Капотегийн Нью Йорк дах байранд нь Энди Уорхол орж ирэв.
Энди: (лифтчин залууд хандан) Ноён Капоте энд амьдардаг уу? Трумэнд ямар ямар ноход байдаг вэ? Түүнд жижиг биеэтэй нохойнууд бий юу?
Лифтчин залуу: Ноён Капоте ганцхан нохойтой.
Энди: Би өөрийн нохойгоо авчрах гэж байсан юм. Түүний нохой нь том уу?
Лифтчин залуу: Миний санаж байгаагаар хятад мопс үйлдвэрийн нохой байх аа.
Энди: Өө тэгвэл тэр чинь их жижиг нохой шүү дээ. Өөрийнхөө “золбинг” авчирдаг байж.
Лифтчин залуу: (Инээснээ) Уучлаарай би андуурсан байж магадгүй. Түүний нохой аврага том л доо. Бульдог байж болох юм.
Энди: Би яагаад ч юм түүнийг их олон нохойтой гэж бодож байсан юм. Ганцхан нохойтой гэдэг нь үнэн үү?
Лифтчин залуу: Түүнд Чарли нэртэй нохой байсан боловё үхчихсэн юм. Тиймээс ноён Капотэгийн гэрт ганцхан Мэгги л амьдардаг... Таны давхар. Баруун тийш эргээрэй.
Трумэн Капотэ хаалга онгойлгов.
Трумэн: Энди, тавтай морил.
Энди: Би өөрийнхөө Арчи гэдэг такс үйлдвэрийн нохойгоо авчрах гэж байлаа. Чамайг хүндрүүлхээсээ айсан юм. Харамсалтай л юм. Авчирдаг байж л дээ. Арчи их хөгжилтэй, сайн нохой байгаа юм.
Трумэн: Хөөе хараач тэр чиний камерийг долоочихлоо.
Энди: Тэгж л байг. Тэр надад санаа тавьж байгаа нь надад таалагдаж байна.
Трумэн: Чи их сайхан зангиатай юм аа.
Энди: Танайх ямар сайхан айл юм аа! Нараар дүүргэсэн мэт их саруулхан юм! Миний бодлоор нарны гэрэл гэдэг бол ямар ч орон сууцны хамгийн сайхан чимэглэл. Би харин муухай, харанхуй нүхэнд амьдардаг.
Трумэн: Харин энд аль ч өрөөнд хамаагүй нарны гэрэлд биеэ ээж болно. Чи хоригдлуудын тухай хийсэн миний баримтат телевизийн киног үзсэн үү?
Энди: Мэдээж. Их сонирхолтой бүтээл болсон байна лээ.
Трумэн: Бид одоо үргэлжлэлийг нт хийхээр бэлдэж байгаа. Нэгдүгээр хэсгээсээ илүү сонирхолтой болно гэж найдаж байна. Би чамд сонирхолтой фото зургууд үзүүлье. Энэ бол Чарльз Мэнсоны “гэр бүлийн” гишүүн Бобби Босолэй.
Энди: Царайлаг залуу байна шүү. Энэ хүнийг хүн алж чадна гэж хэзээ ч бодохгүй л юм байна.
Трумэн: Гайхалтай зурагнууд байгаа биз?
Энди: Дажгүй залуу юм аа! Тэр нүүр царайг нь! Насаараа хоригдох ял авсан уу?
Трумэн: Эхлээд бүүр цааз авчихсан байсан. Түүнийг аймшигтай аллагуудын зохион байгуулагч нарын нэг байсан гэж байсан л даа.
Энди: Чи олны дундаас алуурчинг олж харж чадах уу? Тухайлбал, метро дотор.
Трумэн: Үгүй. Хэн ч бай үүнийг хийж чадахгүй байх аа. Хэдий би алуурчнуудын царайг их харж байсан ч гэсэн. Намайг кино хийх явцад алуулчихсан нөхрийн зураг энэ байна.
Энди: Чи энэ зургуудыг хаанаас олоо вэ?
Трумэн: Энэ зургуудыг шоронгийн зурагчин авсан юм.
Энди: Тэгээд чамд шоронгоос энэ зургуудыг авч гархыг зөвшөөрлөө гэж үү?
Трумэн: Тийм.
Энди: Тэр яагаад ийм цэнхэр уруултай байгаа юм бэ?
Трумэн: Энэ уруул биш резинэн хоолойн үзүүр байгаа юм.
Энди: Тэгээд хэн түүний аманд резинэн хоолой чихчихдэг байна аа?
Трумэн: Эмч. Амаараа цус алдаад байсан юм аа.
Энди: Бурхан минь! Энэ чинь үхдэл үү?
Трумэн: Тийм энэ зургууд дээр үхдэлүүд байгаа. Торны цаана аллага их болдог юм байна лээ. Шуумалзсаны чинь төлөө ч алж мэднэ. Мэгги зүгээр бай!Фү-ү!
Энди: Мэгги, сайн охин! Яагаад миний жинсээс зулгаагаад байгаа юм бэ?
Утас дууграв. Капотэгийн Палмс Спрингсийн байшингийн үйлчлэгч ярьж байв.
Трумэн: Байна уу? Гэрэл гээгээ минь сайн уу? Би 2-р сарын нэгэнд очий гэж бодож байсан юм. Гэхдээ эрт харих байхаа. Хөнгөн ханиаад хүрснээ эс тооцвол бүх зүйл дажгүй. Завгүй байсан болхоороо хэд хоног утсаа тасалчихсан юм аа.
Хаалганы хонх дууграв. Кино дээр Трумэнтэй хамт ажиллаж байсан Боб Мак-брайд орж ирэв.
Трумэн: Сайн уу, Боб! Сонин сайхан юу байна даа?
Боб: Таньд өөр хэдэн зураг авчирлаа.
Трумэн: Гайхалтай! Маш их баярлалаа. Эндид Нью Орлеанд хийсэн постеруудыг үзүүлээч. Сайхан залуучууд...
Энди: Гайхалтай зураг байна.
Трумэн: Тийм шүү! Бүгд хулгайч нарын тухай дуун дээр гардаг шиг л...
Энди: Тэнд тэгээд өдөр бүр хүн алдаг юм уу?
Трумэн: Тийм. Яг л ёс юм шиг.
Энди: Хүмүүс юунаас болж ихэнхэндээ маргалддаг вэ?
Трумэн: Юуны түрүүнд амрагуудаасаа болж. Эсвэл тэдний хэлдгэр хэн нэг нь “барлаад” байвал. Тэд отвертка их ирлэж зардаг. Шоронгийн хана дээр үхэхээсээ өмнө цусаараа зураг зурсан залуу байна. Мэгги! Хүн болгон руу үсчихээ боль! Яагаад энэ жентельмэнуудад садаа болоод байгаа юм бэ? Над дээр гэж байна шүү!
Энди: Та The Rolling Stones хамтлагийг зургандаа урьж авчирсан. Хоригдлуудтай The Rolling Stones хамтлагийн тухай ярилцаж үзэв үү?
Трумэн: Шоронгийнхон тийм юм сонирходоггүй юм.
Энди: Хөгжим сонирходоггүй юм уу? Радио тэдэнд бий юу?
Трумэн: Тэнд кантри сонсдог Тэдний хувьд хамгийн агуу дуучин бол Джонни Кэш. Кино жүжигчин Рамон Новаррийг алсан залуу. Хоёрдугаар хэсэгтээ түүний тухай ярих болно. Түүнийг Натан Эли гэдэг юм. Тэрээр ганц хүний өрөөнд долоон жил хоригдох доо жинхэнэ ухаантан болсон юм. Натан тоос сорогч зардаг худалдаачин байсан юм. Нэг удаа тэрээр үйлчлүүлэгчдээ бараагаа үзүүлж байгаад хүчиндэхээр шийдсэн юм. Эмэгтэйг эсэргүүцэнгүүт нь түүнийг цахилгааны утсаар боогоод алчихсан юм.
Энди: Биохимийн зүгээс нь авч үзвэл гэмт хэрэгтнүүд энгийн хүмүүсээс ялгардаг болов уу? Чи юу гэж бодож байна? Тэдний биенд ямар нэгэн зүйл дутагдаад хүн алдаг байж болох юм?
Трумэн: (Инээгээд) Мэдээж үгүй.

Боб: Хромосомд учир байж магадгүй л юм.
Энди: Тийм шүү! Хромосомд болон химийн бодист учир байж болох юм.
Трумэн: Удамшсан алуурчингууд байдаг. Тухайлбал, Ричард Спек. Шинжлэх ухаанаар энэ нотлогдсон. Гэвч манай баатрууд үүнтэй ямарч холбоо байхгүй.
Энди: Тэгээд хүн хүн алах шалтгаан нь юу байдаг вэ?
Трумэн: Энэ бол тохиолдолын хэрэг юм. Нөхцөл байдалууд дээр дээрээсээ урган гарч ирж, тэгж таарч байна. Эцэст нь гэмт хэрэгтний сэтгэлгээтэй хүн бий болж байна.
Род Стюартын «Never A Dull Moment» дуу эгшиглэнэ.
Энди: Ямартай ч гэсэн хүмүүс яагаад бие биенээ алдагийг хэзээ ч ойлгохгүй юм байна. Муу мухайг мартаж, сайхныг бодож болно шүү дээ. Тийм ч учраас би хүний үйл нь хүний бие дах химийн бодистой холбоотой гэж боддог юм. Зарим хүмүүсийн химийн бодсийн баланс зүгээр байдаг бол заримд нь дутагдаж байдаг.
Трумэн: Тэд заримдаа ... Мэгги боль л доо! Чи бүгдийг залхаачихлаа. Тэр одоо тайвширнаа. Зочид ирхээр баярлаад ингээд байдаг юм. Би юу ярих гэж байлаа даа... Та нар юм уух уу?
Энди: Үгүй ээ, баярлалаа.
Трумэн: Найзуудаа! Хэдүүлээ гарч хоолонд орох уу? Өнөөдөр бүтэн сайн «Трейдерз Вик» гэдэг газар орвол ямар вэ?
Энди: Дуртайя.
Трумэн: Бүтэн сайнд тэр ресторан нээлттэй байдаг юм. Мартснаас Энди чамд янз бүрийн “хог новш” таалагддаг биз дээ? Хар даа энэ 18-р зууны үеийн зааны ясаар хийсэн хятад хайрцаг.
Трумэн нөгөө өрөө рүү яваад өгөв.
Энди: Яагаад ийм хөнгөхөн байгаа юм бол?
Боб: Энд юу хадаглагдаж болох уу? Амтлагч уу?
Энди: Миний бодлоор йим жижиг хайрцагуудыг хар тамхи хадгалхын тулд хийж байсан байх. Хятадууд тэр тал дээрээ мастерууд байсан юм. Чи энэ хайрцагуудыг хаанаас олоо вэ?
Трумэн: Зул сарын баяраар бэлгэнд авсан юм аа.
Энди: Энэ юун хээ вэ? Гадил жимс үү дээ?
Трумэн: Хар даа! Энэ бол дөрвөн зуугаад жил үргэлжилсэн эндиуорхлын эринээс өмнөх үед хамаарагдах сонгодог поп-арт.
Энди: Чи Хятадын урлагийг поп-артад хамааруулдаг юм уу?
Трумэн: Тийм. Таван зууны өмнө үүсэн бий болсон юм.
Боб: Энд чинь эрдэнэ шиш дүрсэлсэн байна шүү дээ. Хятадууд эрдэнэ шиш тариалдаггүй байсан шүү дээ.
Трумэн: Гэвч энэ бол 18-р зууны үеийн жинхэнэ хятад хайрцаг.
Боб: Амеркаас очсон аянчид эрдэнэ шишийн дүрсийг авч очсон байж болох юм. Ургамал судлалын номоос зурсан юм шиг л тод томруун зурсан байна шүү.
Трумэн: Надад нэгэн зүйлийг судлаад юу мэдэж болох бол гэж үргэлж бодогддог юм. Мэгги боль гэсэн шүү! Энди Мэгги чамд дурласан юм шиг байна. Би энэ хайрцаг шиг мөртлөө хан борогцойн хэлбэртэй хайрцгийг Сотбис дуудлага худалдаан дээр харж байсан. Тэр хайрцгийн маш их мөнгөөр худлдаж авсан би лав тийм их мөнгө төлж барахгүй.

Энди Уорхолын ФИЛОСОФИ - Мөнгө

2009-02-18T19:40:00.003+08:00

<...> Найзуудаа худалдаж авах сайхан шүү. Би мөнгөтэй болох, түүгээрээ хүмүүсийг өөртөө татахыг би муу зүйл гэж боддоггүй. БҮГД л энэ урхинд ордог. Би паранойд айх донтой нэгэн баян хүнийг танина. Тэрээр хүмүүс гагцхүү мөнгөнөөс нь л болж өөртэй нь дотно байдаг гэж үргэлж боддог. Гэвч тэрээр үргэлж хамгийн түрүүнд чамд Вашингтон рүү хувийн онгоцоороо ниссэн, Лос Анжелес рүү хувийн нислэгээр ниссэн гэдгээ хэлэх болно.
Чи гуйлагчин шиг харагдаж, халаасандаа арван таван доллартай байлаа ч бусдад өөрийгөө мөнгөтэй хүн гэж итгүүлж чадна. Түүнд дарсны дэлгүүр орж оргилуун дарс авхад л хангалттай. Ийм маягаар бүх хүмүүст өөрийгөө байн гэдэгт итгүүлж болох ба тэр хүмүүстэйгээ дахин нүүр учрахгүй л бол тэд түүнийг баян хүн гэж үргэлж бодох болно. Би их мөнгөтэй байгаад ядуу дүр эсгэж чадахгүй. Би ядуу байгаад баян хүний дүр эсгэж чадна.
Хэн нэгэн рүү утасдаад “Чи надтай бэлгийн харьцаанд орох ахул би чамд зуун доллар өгнө” гэж хэлдэг нэгэн эмэгтэйг би танина. Гайхалтай. Магадгүй “Мерседес”-ийн шинэ дугуй авхад илүүдэхгүй цөөн цаас хэрэгтэй байгаа сайн гэр бүлээс гаралтай гайхалтай сайхан залуучуудыг тэрээр өөрийн болгож чаддаг. Тэр эмэгтэйд очир эрдэнэ байхгүй, түүний эдлэл үнэтэй биш хэдий тийм боловч түүний хамар, чих, шанаа, тархи нь “мөнгө” хэмээн хашгирах шиг. Нүүр, царай бол “мөнгө”. Тэрээр гудамжаар тамхи татан алхаж, бүгдийг өөрчлөх гайхалтай хөдөлгөөнөөрөө таксийг зогсоож чадна.
Мөнгө бол мөнгө. Би энэ мөнгийг олох гэж хичнээн их хөдөлмөр гаргасан нь хамаагүй. Үрэхдээ би олсон шигээ үрдэг.
Ханан дээр байгаа мөнгө надад таалагддаг. Тухайлбал та 200 000 доллараар зураг авахын оронд боодолоор нь ханандаа өлгөчих. Танайд орж ирсэн хүн хамгийн түрүүнд ханан дээрхи мөнгийг олж харах болно.
Бүх хүнд мөнгө байх хэрэгтэй гэж би боддоггүй. Мөнгө бүгдэд байх ёсгүй учир нь аль нь илүү их утга учиртайг ойлгоход бэрх болно. Ямар уйтгартай юм бэ? Тэгвэл та хэний тухай ам уралдан ярих болж байна аа? Хэнийг өөрийн жагсаалтандаа оруулах юм бэ? Хэн нэгэн “Хорин таван доллар зээлээч?” гэж гуйх үед төрдөг сайхан сэтгэгдэл үгүй болно шүү дээ. <...>

“Энди Уорхлын Философи” номын хэсгээс...

Энди Уорхолын ФИЛОСОФИ - Хайр

2009-02-18T19:38:00.003+08:00

Хайрын харилцаа, холбоо биднийг өөртөө ихэд татан оруулдаг. Үнэн хэрэгтээ хайрын холбоо нь тийм ч их үнэ цэнэтэй зүйл биш. Хэрэв чи үнэ цэнэтэй зүйл гэж бодож байвал нөгөө хүн чинь хичнээн энэрги, цаг хугацаа чамд зориулж зарцуулна чи төдий хэмжээний цаг хугацаа, энерги зарцуулах хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл “Хэрэв чи надад өгвөл би ч өгнө” гэдэг шиг. Хайр дурлалын тухайд хүмүүс байнга асуудалтай байдаг бөгөөд тэд үргэлж өөрсдийн Виа Венетог хайдаг. Ер нь хайрын мэргэжилтэн бэлтгэдэг курс нээвэл таарна. Хайрын хичээл зонхилсон хайрын, гоо сайхны, сексийн курсүүд ч байх хэрэгтэй. Би хүүхдүүдэд секс хэрхэн хийхийг заагаад л, хайр бол юу ч биш гэдгийг сайн ойлгуулах хэрэгтэй гэж боддог юм. Хайр болон секс нь бизнес болхоор үүнийг хэн ч хийхгүй нь мэдээж юм. Магадгүй энэ асуудлыг гаргаж ирэхгүй байгаа нь сайн ч юм уу? Учир нь үнэнийг эрт мэдчихвэл үлдсэн амьдрал нь утга учиргүй болж бодох, мөрөөдөх зүйл хомсдоод ирэхийн цагт газуурна биз дээ гэж сүүлийн үед бодох болсон. Хүний амьдрал уртсаад, хүүхэд наснаасаа хойш секс хийх цаг хугацаа их байна шүү дээ. Би хүүхэд насаа их дурсдаг. Би хүүхэд насныхаа ихэнхи цагийг өвчтэйбайж, орондоо өөрийн хүүхэлдэй Чарли МакКартитай өнгөрөөсөн байх, “Цасхан”-ыг үзэж чадаагүй өнгөрсөн шиг ээ. Би “Цасхан”-ыг дөчин таван настайдаа Роман Поланскитэй хамт “Линкольн Цэнтр”-т үзсэн. Олон жил энэ киног үзэлгүй хүлээсэн нь зөв юм шигээ, учир нь би йим насандаа үүн шиг сонирхолтой зүйлийг олж үзэж чадахгүй байх байсан биз. Энэ бүхэн нь надад нэг зүйлийг эргэцүүлэн бодхд хүргэсэн юм. Магадгүй хүүхдүүдэд хүүхэд насанд нь сексийн аргыг тайлбарлаж байснаас дөчин насанд нь гэнэт гайхшруулбал зүгээр юм шиг. Тэгж чадваас дөчин насандаа хүн амьдарлын шинэ утга учрыг нээнэ. Өнөөгийн хүний амьдарлын нас уртассан цаг үед бид хүүхэд наснаасаа удаан хугацаанд салахгүй байвал зүгээр. Учир нь урт наслалт нь хуучин үнэ үнэт зүйлийг үнэгүйдүүлж байна. Хүн арван тавтайдаа сексийн тухай мэдэж, гучин таван настайдаа үхдэг байхад бидний үеийнхэнийг бодвол асуудал бага байсан байх л даа. Бидний үеийнхэн чинь найман настайдаа сексийн тухай мэдэж наян нас хүртлээ амьд амьдарч байна шүү дээ. Ганцхан зүйлийг бодож амьдархад хэт урт хугацаа. Хүүхэддээ үнхээр хайртай эцэг, эхчүүд хүүхдүүдээ амьдарлаас уйдуулахгүйн тулд урьдын цагт хүүхдүүдээ амьдарлтай эрт танилцуулалгүй хүлээлтийн үйл явцыг уртасгаж байсан шиг байвал зүгээр ч юм шиг ээ. Юутай ч гэлээ дэлгэц болон номын хуудас дээрхи секс давуун дээр хийсэн сексээс илүү их сэрэл, ханамжийг өгч байдаг. Хүүхдүүд сексийн тухай уншижл байг хүлээж л байг. Яг амьдрал дээрээ мэдснээ хэрэгжүүлэх тэр үед нь тэдэнд амьдарлынхаа хамгийн сонирхолтой үеийг өнгөрөөсөн болхыг тэр үе ард нь хоцорсон болхыг мэдэгдэх хэрэгтэй. Хийсвэр хайр нь бодит хайраас илүү дээр. Үүнийг хэзээ ч хийхгүй байх нь сэрэлийг илүү хөдөлгөдөг. Эрс тэс хэзээ ч нийлэхгүй учир тэдгээрийн хооронд хамгийн их таталцал үүсдэг. <...>

“Энди Уорхлын Философи” номын хэсгээс...

Энди Уорхолын ФИЛОСОФИ - Урлаг

2009-02-18T19:29:00.004+08:00

<...> Дэмиан цонх руу ойртоод гадагш харав. “Аливаа нэгэн салбарт амжилт гаргахын тулд эрсдэл хүлээх нь их байхаа” гэснээ над руу эргэж хараад “тухайлбал хэрэв чи зураач бол” хэмээн үргэлжлүүлэв. Дэмиан ихэд нухацтай ярьж байсан бөгөөд түүний йим байх надад муу хийгдсэн уран сайхны киног санагдуулж байлаа. Би муу хийгдсэн кинонд маш их дуртай. Дэмиан надад яагаад ингэж их таалагддаг болохыг би санав. Би “Пан Амэрикэн” аяны цүнхээс цухуйж буй бэлгийн боодолтой итали хиамийг заан “Чи хиам хэрчих болгондоо эрсдэлтэй тулгарч байгаа” хэмээтэл Дэмиан “Үгүй ээ, би зураачдын тухай ярьж байхад...” “Зураачдын тухайд аа! Чи үүгээрээ юу хэлэх гэсэн юм. Зураачид ч хиам хэрчиж болно шүү дээ. Яагаад бүгд зураачдыг онцгой гэж боддог юм бэ? Энэ чинь бусад ажлын л адил ажил шүү дээ” гэсээр би түүний яриаг таслан өгүүлэв. Дэмиан өөрийн төөрөгдлөөсөө салахыг нэг их хичээхгүй байлаа. Зарим хүмүүс урлагийн тухайд ихэд хийсвэр ойлголттой байдаг. Тэд ч энэ ойлголтоо ихэд нандигнан түүнээсээ салахыг хүсдэггүй. “Алдартай зураач болохын тулд ямар нэгэн “онцгой зүйл” хийх ёстой шүү дээ. Хэрэв хийсэн зүйл нь “онцгой” байсан бол эрсдэлтэй нүүр тулгарч байна гэсэн үг биз дээ. Чамайг шүүмжлэгчид сайн биш, муу гэж хэлж болох байсан шүү дээ”. “Нэгдүгээрт, тэд миний бүтээлийг үнхээр муу гэж үнэлдэг байсан. Хоёрдугаарт, хэрэв чи зураачдыг эрсдэл хүлээдэг гэж хэлж байгаа бол орлон тоглогчид, бэйби-ситтерүүд, Ивэлла Книвэл, өргөмөл охид, уурхайчид зэрэг жинхэнэ “эрсдэл” гэж юу болохыг мэддэг хүмүүсийг басамжилж байна л гэсэн үг”. Дэмиан зураачдын өмнө тулгардаг романтик “эрсдлийнхээ” тухай бодоод намайг ерөөс сонссон шинжгүй байлаа. “Тодорхой хугацаанд шинэ урлагийг бүгд л муу гэж шүүмжилдэг шүү дээ. Энэ нь л алдарт хүрэхийн тулд чиний туулах ёстой шаналал – эрсдэл шүү дээ”. “Шинэ урлаг” гэж юугаа хэлээд байгааг би түүнээс асуулаа. “Чи энэ урлаг нь шинэ үү, үгүй юу гэдгийг чи яаж мэдэх юм бэ? Хэрэв бүтээгдсэн л бол шинэ урлаг нь шинэ биш болно”. “Үгүй дээ, шинэ. Чиний нүд дасаж чадаагүй л бол шинэ хэвээр л үлдэнэ шүү дээ”. Би гадаа “орилж” буй машинуудыг өнгөрөхийг хүлээх зуур Б яагаад ирэхгүй байгаа юм бол хэмээн бодож байлаа. Байшин бараг чичирч байлаа. “Үгүй, энэ бол шинэ урлаг биш. Эхлээд чи үүнийг шинэ урлаг гэдгийг ухамсарлахгүй. Тэр ч байтугай юу болохыг нь ч ойлгохгүй. Арван жилийн дараа л тэр нь шинэ болдог. Яагаад гэвэл тэгэхэд л тэр нь шинэ харагддаг” гэж намайг хэлтэл “Тэгээд одоо юу шинэ гэж?” хэмээн тэрээр эргүүлэн асуулаа. Миний толгойнд у ч орж ирэхгүй байсан болхоор би түүнд энэ нь их хариуцлагтай учир би хариулмааргүй байна гээд хэлчихэв. “Тэгээд одоо арван жилийн өмнө байсан зүйл шинэлэг гэсэн үг үү?” Тэрээр ихэд ухаалаг хариу олсон болхоор би түүнд “М-м, магадгүй л юм” гэж хариулав. <...>

“Энди Уорхлын Философи” номын хэсгээс...

Andrew Johnston

2009-02-03T18:17:00.002+08:00

Hi!

2009-01-07T14:13:00.002+08:00

Сайн байцгаана уу? Блогтоо бичлэг бичэлгүй тун их удлаа. Амжилгүй байсаар... Эсү миний хамгийн сүүлд бичсэн хоер бичлэг “Ирмүүн LIFE” сэтгүүлд дээр хэвлэгдэн гарсан байгаа. Нэг нийтлэл нь суут зураач Амадео Модильянигийн амьдрал уран бүтээлийн тухай бол нөгөө нэг нь Дорждэрэм хэмээх залуу уран бүтээлчийн талаар өгүүлсэн хүүрнэл байгаа. Өнөөдрөөс боломжоороо блогоо шинэчилж байх болно.

Ертөнцийг сэтгэж бүтээдэг архитектур

2009-01-07T13:42:00.002+08:00

Архитектурийн түүх гэдэг гайхамшигтай түүх бий. Учир нь Архитектур гэдэг нь урлагийг шинжлэх ухаан, шинжлэх ухааныг урлаг болгож чадсан хүн төрлөхтөний оюун санааны охь дээд нь бөгөөд суут демиургуудын үзэл санаа, хүн төрлөхтний хүсэл эрмэлзэлийн илэрхийлэл нь болж цаг хугацааны хүчийг сөрөн оршиж ирсэн гайхамшигт түүх, агуу Бүтээл юм. Архитектурын олон мянганы хөгжилийн түүхийг хараад, уншаад бид архитектур гэдэг нь гагцхүү хүний орогнох оромж бус хүн төрлөхтний итгэл, мөрөөдөл, ур ухаан, авьяас билэг дээр тулгуурлан бүтээгдсэн цогц эрдэм гэдгийг олж харах болно. Германы алдарт урлагийн онолч Фридрих Вильгельм Иозеф фон Шеллинг: “Архитектур бол царцсан хөгжим” хэмээх алдарт тодорхойлолтоо “Урлагийн гүн ухааны лекцүүд” (1842) номондоо бичин үлдээсэн байдаг. Гагцхүү Ф. Шеллинг ч бус алдарт И. В. Гёте, мадам де Стайл нар архитектурыг хөгжимтэй зүйрлэн бичсэн байдаг. Орчин цагийн архтектурт (ХХ зууны 80-аад оноос хойших архитектурийн чиг хандалгуудыг орчин цагийн архитектур гэнэ) олон мянган жилийн турш хөгжиж ирсэн архитектурийн тулгуур үзэл санааг өөртөө агуулан үлдээж чаджээ. Архитектурийн тулгуур үзэл санаа гэдэг нь тухайн цаг үед оршиж буй хүн төрлөхтний хүсэл эрмэлзэлийн оргил нь юм. Орчин цагийн архитектур гэдэг ойлголтонд архитектурийн олон урсгал, чиглэлүүд орно. Тухайлбал: Деконструктивизм, Блобитекчюэр, Хай – тэк, Эко – дизайн, Постмодэрн г.м Эдгээр бүх урсгал, чиглэлүүд нь орчин цагийн хүмүүсийн гоо зүйн мэдрэмж, оюун сэтгэлгээ, итгэл бишрэлийн илэрхийлэл юм. Аль ч урсгал бай цогц, хармоник үзэл санааг дэвшүүлдэг бөгөөд гагцхүү өнөөгийн нийгмийн хэрэгцээнд тулгуурлалгүй урлагийн бүтээлийг бий болгож урбан сэтгэлгээний дээдийг өөртөө шингээн хөгжиж байна. Одоо хүн төрлөхтөн хэрэглээний сэтгэлгээнээсээ салж зөн билэг, оюуныг дээдэлсэн сэтгэлгээ рүү тэмүүлж байна. Орчин цагийн архитекторууд ч үүнийг мэдэрч урбан соёлыг дэлгэрүүлэхийн хажуугаар хүний орчинг орхидуулалгүй бүтээлээ туурвицгааж байна. Өнөө үед амины орон сууц, олон нийтийн барилга байгууламж гэдэг нь тухайн хамт олон болоод эзэний ертөнцийг үзэх үзэл, сэтгээлгээний мөн чанарыг нь харуулдаг болжээ. Тиймээс ч орчин цагийн архитекторууд барилга байгууламж сүндэрлүүлэхдээ индивидуал шинж чанартай байгаад зогсохгүй орчиндоо зохицох чанарыг дээдлэн бүтээцгээж байна. Тухайлбал миний хүндэтгэн явдаг архитекторч, домогт сэр Норман Фостэрийн бүтээсэн байгууламжууд нь нийцэхгүй мэт санагдах зүйлүүдийг нийцүүлж чаддаг. Ганцхан жишээ дурьдхад түүний бүтээсэн Свис Рэ Тауэр барилга нь хөгшин европын Лондоныг орчин үеийн дүр төрхтэй болгоод зогсохгүй түүхт архитектурийн сүр хүчийг даралгүй, хэт эклэктик харагдуулалгүй зохицон сүндэрлэж орчин цагийн архитектурийн сэтгэлгээний билэг тэмдэг нь болж шинэ гоо зүйг бий болгож чадсан хэмээн үнэлэгддэг. Дэлхийн улс орнууд ертөнцийг төсөөлөн сэтгэж урлан бүтээсэн архитектурт дурлах бөгөөд өөрсдийн билэгдэл, итгэл үнэмшил, сүр хүчээ архитектураараа дамжуулан харуулж бусдад гайхуулцгааж байна. Өнөөдрийн Улаанбаатрын барилга байгууламж бидний итгэл үнэмшил, хүсэл эрмэлзэл мөн үү?

БИДНИЙ ХЯТАД ИРЭЭДYЙ - 1

2007-03-28T01:09:00.000+08:00

ОХУ-ын ШУА-ийн Дорно судлалын хvрээлэнгийн хятад судлаач, доктор Арсений Поповын "Большой город" сэтгvvлд зориулан бичсэн нийтлэлийг та бvхэндээ товчлон хvргэж байна.

ХЯТАДУУД БА YЗYYЛЭЛТYYД
Хятад Улс нь алтны неецеерее, нефтийн хэрэглээгээрээ, нvvрс олбролтоороо, цемент, болд, компьютер, шарах зуух, гутал, тоглоом, DVD диск, хуулбарлагч машин vйлдвэрлэлтээрээ, гадны херенге оруулалтаараа, vvрэн телефон хэрэглэгчдээрээ дэлхийд нэгд бичигддэг.
Одоогийн эдийн засгийн есетеерее (жилд 10%) Хятад цаашид хежих ахул 20-25 жилийн дараагаар хvн амд ноогдох ДНБ нь амеркийнхаас 50%, оросынхоос гурав дахин их болно. Хятадууд еерийн хvрсэн амжилтандаа тайван ханддаг нь тэдний 200 жилийн дараагаар статус квогоо дахин сэргээж байна гэж vздэгтэй холбоотой. Хятадын бичгийн соёл нь л 4500 жилийн настай, энэ олон мянган жилийн хугацааны ихэнхи хувьд нь хятад олон vзvvлэлтээрээ давамгайлж байсан ард тvмэн.
"Давуу тал дайсны бус, манай талд" Мао Зэдун

ХЯТАДУУД БА ЭМЭГТЭЙЧYYД
Хятадын асуудал нь тvрvv дурьдсан эдийн засгийн ололтуудыг хvн амын зvйн ололттой нь харьцуулхад бага байдаг (зохиогч эдийн засгийн ололт нь хvн амын еселттэйгээ харьцуулхад чамлууштай байдаг гэсэн санааг егvvлж буй бололтой). Одоогоор Хятадад 1,3 тэрбум хvн амьдарч байна. Хэдийн терелтийг хязгаарладаг боловч хvн амын еселтийн енеегийн хурдцаараа 2020 онд хятадын хvн ам 1,5 тэрбум болно гэсэн тооцоо бий. Хуульчилсан терелтийн хязгаарлалт, 2 дах хvvхдийн торгууль, абортыг зевшеерсен явдал нь санаанд хvрэмгvй vр дагварт хvргэсэн байна. 1-рт: Бvхий л улс даяаар, ялангуяа хедее тосгодоор "хараа хяналтгvй хvмvvс" бий болжээ. "Хараа хяналтгvй хvмvvс" гэдэг нь терелтийн хязгаарлалтыг vл хайхран терvvлсэн хvмvvcийн vр сад. Эдгээр хvмvvст ямарч бичиг баримт, хуулийн хамгаалалт байдаггvй бегеед тер засаг нь vл хайхаран, "хvний зэрэгт" vл тооцдог. Хамгийн багадаа йим хvмvvс 100 сая гаруй байдаг гэж vздэг. Магад их байж ч болох талтай. Yvнийг хэн ч мэдэхгvй.
2-рт: Хvйсийн хоорондын ялгаа ихэссэн. Хэдий Хятадад терелтеес емне хvvхдийн хvйсийг тогтоохыг эрvvгийн хуулиараа хориглосон байдаг боловч хvмvvс нууцаар ирээдvйн хvvхдийнхээ хvйсийг тогтоон эмэгтэй байвал улсаас дэмжигддэг хетелберт хамрагдан улсын абортын газарт очин аборт хийлгэдэг.
Yvний vр дvнд одоогийн байдлаар 118/100 харьцаагаар эрэгтэй хvvхдvvд давамгайлдаг. 15 жилийн дараагаар эрэгтэй хvн эмэгтэйгээсээ 100 саяаар илvv болно гэсэн тоо бий. Оросод одоогийн байдлаар эмэгтэйчvvд эрчvvдээсээ 10%-р илvv бегеед ирээдvйд емнед хершийн зарцуулагдаагvй тестостероны vvл оросын алс хязгаараар дайран гарах нь гарцаагvй биз ээ. (Монголчууд ч санахад илvvдэхгvй биз ээ...)
Хэдий тийм ч найдвар бас байна. Энэ оны 2-14-нд Бээжинд ижил хvйстнvvдийн гэрлэлтийг хуульчилхыг шаардсан жагсаал болсныг тер 25 жилийн емне Тяньаньмэний талбайд жагссан оюутнуудыг тараасны адил тараагаагvй байна (энэ егvvлбэрийг уншиж жаал инээв...).
"Эхнэр нууц амрагийн адил сайхан бус" Хятадын зvйр цэцэн vг

ХЯТАДУУД БА ХQГШРQЛТ
Хятадуудыг хvv терvvлхэд тvлхэдэг нэгэн хvчин зvйл нь улсын тэтгэвэр тэтгэмжийн тогтолцоо байдаггvйтэй бас холбоотой. Хевгvvд эцэг эхээ халамжлах ёстой. Хегшидийн тоо Хятадад едер ирэх тусам нэмэгдсээр байна. НYБ-ийн vзvvлэлтийг харах ахул тавин жилийн емне хятад хvний дундаж наслалт 35-н нас байсан бол одоогийн байдлаар хятад хvний дундаж наслалт 72-78 нас байна. Энэ нь дэлхийн дундаж vзvvлэлтээс дээгvvр тоо юм.
Ирээдvйд Хятадад 500 сая хегшид бий болох ба энэ нь нийгмийн хэвийн тогтолцоог эвдэх биз ээ. Гадаад ертенц ч хятад хvнийг тесеелдег тесеелел нь еерчлегдех юм (Хэрэв одоо оросын хеделмерийн зах зээл дээр ихэвчлэн залуучууд ажиллаж байгаа бол ирээдvйд хятад эмээ евее нар ажиллаж буй нь харагдах нь байна). 2030 оны хятад хvмvvсийн нийт насыг нэмхийн бол 3,5 сая нас болох юм байна. Яахав дэлхийн наснаас бага л юм.
"Ваньсуй" - Тvм наслах болтугай
ХЯТАДУУД БА БУЛЧИН
Yндэстэн хегширч буй нь 2 шалтгаантай. 1-рт: хvнсний асуудал сайжирсан. Хэрэв 40-н жилийн емне нэг хятадад жилд 335 грамм жигнэсэн мах (тушенка) ноогддог байсан бол одоо 35 кг шинэ шулсан мах ноогдож байна. 2-рт: Улсын нийтийн биен тамирын хетелбер vр дvнгээ егч байна. Одоогоор зевхен дасгалжуулагчаар 100 000-с илvv хятад ажиллаж байна. Орон даяаар 400 000 гаруй улсын болоод орон нутгийн биен тамрийн байгууллагууд ажиллаж байна.
Сvvлийн 20 жилд 1100 гаруй хятад хvн олон улсын спортын рекордуудыг эвдсэн байна. ДАШТ болон Олимпийн тоглолтоос хятадууд 270 удаа алтан медаль эх орондоо авчирч байсан байна. Мэдээж хамгийн их амжилт гаргадаг спорт нь ширээний теннис. Ширээний теннисийн ДАШТ 55 удаа зохиогдсоноос хядадууд 36-н удаад нь аврага болж байсан байна.
Бээжинд зохиогдох Олимпийн тоглолтонд бэлтгэн хятадууд мэргэжлийн спортод ихээхэн анхаарал тавих болсон байна. Yндэсний спортийн стандартыг жил бvр 100 сая хятад охид, хевгvv егдег байна. Биеийн тамрийн тусгай сургуулиудад 360 000 гаруй хvvхдvvд сурч байна. Эдгээр хvvхдvvд нь хятадын мэргэжлийн спортын армийг жил бvр 100 000 тамирчдаар дvvргэж байна. Тэднээс 10 000 хvнийг шалган авч 1 000 гаруй vндэсний шигшээдэд хувиарлаж байна.
"Нэг дэлхий, нэг мереедел" Бээжингийн олимпийн албан ёсны уриа

БИДНИЙ ХЯТАД ИРЭЭДYЙ - 2

2007-03-28T01:00:00.000+08:00

ХЯТАДУУД БА ТАРХИ

Ганц булчингийн хэмжээгээр XXI зууны дэлхийн манлайлагч орон болохгvй мэдээж юм. Yvнйиг ч хятадууд маш сайн ойлгодог. Нийт Хятад даяаар боловсролын систем маш хурдацтай хегжиж байна. 2020 онд дунд боловролын аттестат авхын тулд хятад хvvхэд 14-н жилийн боловсрол эзэмших хэрэгтэй болох нь байна.
Бvvр одооноос хятад хvvхдvvд олон улсын олимпиадуудад бусдыг тас татан манлайлсаар байна. Хамгийн их цар хvрээтэй оролцдог олимпиад нь International Science & Engineering Fair (техникийн авьяастай залуучуудын дунд зохиогддог тэмцээн) юм байна. Qнгерсен жил энэ олимпиадад 6 сая хятад сурагчид оролцсон байна. Харьцуулах тоо; АНУ-аас 65 000 хvvхэд оролцсон байна. Хэдий хятад хvvхдvvд маш их амжилттай оролцоогvй боловч зургаан сая гэдэг тоо нь еерее хvндэтгэх шалтгаан болж байна (энэ 6-н саяаас 500 000 мянга нь л техникийн салбарт амжилт гаргавал бусад улсын эрдэмтэн мэргэд, инжнерvvд хийх ажилгvй болно гэсэн vг).
Хятад енеедер дэлхийн хамгийн гол оюутан экспортлогч орон. Гадаадад 114 000 илvv их оюутнууд сурч байна. Yvний vр дvнд дэлхийн 20 гадаад оюутан тутмын нэг нь хятад.
Харин Хятадад жил бvр 4 сая оюутан их, дээд сургууль тегсеж байгаагийн 750 000 нь инженерийн диплом евертлеж байна.

ХЯТАДУУД БА ГАЛТ ТЭРЭГ
Сая хятадын шинэ жилээр хятадууд анхны хурдан галт тэрэгээ аялалд явуулсан. Энэ Бээжин - Шанхай хооронд 4-хен цагийн (энгийн суудалд 9-н цаг) дотор хvрч очих хурдны галт тэрэг. 2020 онд хятадууд 130 000 км урт хурдны галт тэрэгтэй болно.
"Цагтаа ирсэн капиталист галт тэрэгнээс хоцорч ирсэн пролетарийн галт тэрэг дээр" "Соёлын хувьсгалын" vеийн лоозон

ХЯТАДУУД БА УС
Одоогоор 50-н жилийн телевлегеетэй Янцзы, Хуанхэ, Хайхэ, Хуайхэ меренгvvдийг холбох ажил явагдаж байна. Одоо хятад хvнд ноогдох усны хэмжээ дэлхийн дундаж иргэнд ноогдох усны хэмжээнээс 4 дахин бага байна (Замын Yvдийн монголчууд Эрээнээс цэвэр усаа хангадаг). Санься усан цахилгаан станц нь хэдий баригдаж дуусаагvй боловч 200 vзvvлэлтээрээ дэлхийн рекордыг эвдэж байна.
"Усан тээвэрлэлтийн орлого голын усны адил есеж, бас буурна. Гагцхvv боловсрол бол vvрдийн юм. Боловсролыг тогтолцоог хегжvvлэх нь хvн бvрийн vvрэг юм." Дамба (Ус мерний хаалт) дээр байрлах зарлал

ХЯТАДУУД БА ХОГ
Бохайн булан дэлхийн хамгийн бохир булан. Тэр булан руу Шандун, Ляонин, Хэбэй мужийн vйлдвэрлэлийн хаягдлууд урсан ордог, 10 жилийн дараа энэ буланд амьдрал vгvй болно.
Хятад дэлхийн цахилгаан хог хаягдалын 70 %-г импортолдог. Тиймээс Хятадын нутаг дэвсгэр дэлхийн хог хаягдал булшилдаг гол газар болсон байна.
Тvvнээс гадна Хятадын жилийн vйлдвэрлэлийн хог хаягдал нь 6-н тэрбум тоннд хvрчээд байна. Бараг 90% хувь хаягдал нь хотоос гадна булагддаг байна. China Daily сонины мэдээж буйгаар 13-н жилийн дараагаар хотын зевхен ахуйн хог хаягдал нь 400 сая гаруй тонн (1997онд дэлхийн нийт ахуйн хогний хэмжээ йим байсан байна) болно гэсэн мэдээ буй. Энэ маягаараа цаашид хятадууд хогоо булаад, vйлдвэрлээд байх ахул 38-н жилийн дараа тэр vед Казахстан, Балба, Сингапур, Сибирийг еертее нэгтгэсэн байлаа ч хогоо булах газар олдохгvй.
"Таарсан газраа нулимахгvй байхыг хvсье. Энэ нь эрvvл ахуй болоод соёлтой огт нийцэхгvй юм" 1983 оны хятад плакат

БИДНИЙ ХЯТАД ИРЭЭДYЙ - 3

2007-03-28T00:27:00.000+08:00

ХЯТАДУУД БА ТЕХНОЛОГИ
Yйлдвэрлэ бол енгерсен зууны vзэгдэл харин ирээдvй зевхен ендер технологийн ард байна гэдгийг хятадууд маш сайн ухамсарлаж байгаа. IBM корпорацийн хятад дах салбарын (тодорхой хэлбэл хятадын Lenovo IBM-ын vндсэн активыг нь худалдаж авсны дараагаар vлдсэн хэсэгт) ажилчидын тоо 8 300 дэлхий дээрхи IBM корпорацын бvх салбарт 329 000 ажилчид ажилладаг. 2-3 жилийн дараагаар IBM Хятадын 50-н Их, дээд сургуулиудад мэдээлэлийн консалтингийн тусгай курс ажиллуулхаа тохирсон гэрээг Хятадын Боловсролын Яамтай байгуулсан.
Дэлхийн шилдэг IT команиуд, автомашин болон эм vйлдвэрлэгчид урьд нь нээгдсэн Эрдэм шинжилгээний тевvvдээ ергетгеж байна. Нээж амжаагvй нэг нь тевvvдээ нээгээд эхэлж байна. Хятад одоогоор дэлхийн шинжлэх ухаан, эрдэм шинжилгээний тев болоогvй байна. Хэдий тийм боловч тийм болох бааз, суурь нь Хятадад бий болчихсон. Хятад енгерсен жил эрдэм шинжилгээний салбарт оруулсан херенге оруулалтаараа дэлхийд 2-т жагссан. 15-н жилийн дараа Хятадад гаднаас патент, лиценз авахаа зогсоох телевлегеетэй байгаа. Социологийн судалгаагаар 10-н хvvхдийн 8 нь "Ирээдvйд хэн болохыг хvсэж байна?" хэмээх асуултанд "Профессор" хэмээн хариулж байна.
"Нvдний шил зvvсэн болгон их боддог. Ямар бодолтой нь таашгvй магад намын эрсэг бодолтой ч юм билvv" Мао Зэдун

ХЯТАДУУД БА МQНГQ
Forbes сэтгvvлийн vзvvлэлтээр Хятадын хамгийн баян хvн нь эрчим хvчний салбарын хvн юм. Ши Чжэнжуны херенге 2,2 тэрбум $.
2010 онд Хятадын дундаж давхарагынхан 250 саяд хvрнэ. Хятадын vнэт эдлэлийн зах зээл нь дэлхийн vнэт эдлэлийн зах зээлийн 12%-ийг эзлэнэ. 2006 оны эхний хагаст Хятадад 16 833 ширхэг BMW зарагдсан байна (тvрvv жилийн vзvvлэлтээс 78,4 %-аар их байгаа юм).
De Beers-ийн захирал Хятадад 1989 онд ирхэд нэг ч vнэт эдлэлийн дэлгvvр байгаагvй байсан ба алмаз эрдэнэ юунд хэрэгтэй вэ? гэсэн асуултанд хятадууд шил зvсэгчид хэрэгтэй гэж хариулж байсан бол одоо зевхен Шанхайд 2000 гаруй vнэт эдлэлийн дэлгvvр ажиллаж байна. Харин Хятадад алмазын эрэлт ихэссэн нь дэлхийн алмазын эрэлт нийлvvлэлтээсээ давхад хvргэсэн байна (Хеерхий зевхен аяга хоолны телее ажилладаг афикийн иргэдийн хелс, цус нь улам их урсах нь дээ). 15 жилийн дараагаар Хятад vнэт эдлэлийн зах зээлээрээ АНУ-г давж гархыг телевлеж байна.

ХЯТАДУУД БА ХЯТАД БУСЧУУД
Сvvлийн арван жилд Хятадын скинхэдvvдийн тоо ессеер байна. Тэд шар арьстнуудын телее хэмээн хашгирч, толгойгоо мулзан болгон Бээжингийн андеграунд клубvvдэд уулзалт зохиоцгоож байна. Тэднийг нийгэм нь vгvйсгэдэг, хятадууд еерсдийгее дарлагдаж байна гэж vздэггvй (хятад хvн бvр Хятадыг дэлхийн тев гэдэгт эргэлздэггvй), терийн аппарат маш хурдан болоод евделт ихтэй ажилладаг зэргээс нь vзвэл энэ субкультур нь Хятадад тархах боломжгvй юм. Хэдий тийм боловч Хятадын хvн амын ядаж нэг хувь нь скинхэд болвол тэд Хятадын армиаас тоогоороо 5 дахин их болно.
"Та нар нохойнууд/Та нар четгерийн роботууд/Та нар менгийг минь булаан авч байна/Бид айхгvй байна" Candy Shop нэртэй Хятадын скинхэд хамтлагийн дуу

PS: Энэ нийтлэл яг тодорхой баримтан дээр тvшиглэн гаргасан нийтлэл бегеед Хятадын ирээдvйг зегнесен зегнел нь бас ч гэж худал биш болохыг та бидэнд ойлгуулах байхаа. Бид Монголд сайхан болхоор очно гэж их ярьж гадаадад vй олноороо ажиллаж, хеделмерлеж байгаа билээ. 40-хен жилийн дараа бидний газар нутаг Хятадын иргэдэд, тэдний хогонд нь хvртэл дарагдах цаг ирэх нь байна шvv. Бидний нутаг орон АНУ биш, бидний евег дээдэс Европыг бидэнд евлен vлдээгээгvй. Монгол Улс маань Хятадтай беер нийлvvлэн оршдог. Тиймээс бид хожимдоогvй дээрээ нутаг орноо, улс эх орноо бодохгvй бол ирээдvй хойчдынхоо емне буруутан болон хоцрох байна шvv.

Зургуудыг www.vip777.de-с

Хvvхэд фото зураачдын нvдээр

2007-03-22T01:55:00.000+08:00

Есv миний бие еерийн хоёр дах блог болох [v] галерейдаа цеен боловч фото зураачдын бvтээлvvдийг тавьсан билээ. Хэдийгээр эдгээр бvтээлvvд нь шедевр биш боловч, нэг талаасаа эдгээр фото бvтээлvvд нь сэтгэл татам сайхан бол негее талаасаа фото зураачид хvvхдийг хэрхэн хардаг талаар ойлголт авч болох юм.
Фото зураачид хvvхдийг юутай адилтган vздэг, тэднийг ямар орчинд тесеелдег, хэрхэн хvvхэд болоод эцэг, эхийн харилцаа холбоог гаргаж байгааг та олж хараад таньд ч бас таатай сэтгэгдэл терех байхаа хэмээн найдаж байна.
Бид энэ ертенцийн хамгийн нандин эрдэнэ болох хvvхдийг ямар ариун болоод гэгээн сайхан болхыг хааяа мартагнадаг билээ. Хатуу бегеед шудрага бус енее vед эдгээр гэгээн, бяцхан "тэнгрийн элч" нарын зурагнуудыг хараад та гоо зvйн ендер мэдрэмж авхаас гадна, энгийн бегеед гэгээн сайхан мэдрэмж болох хайрыг та эдгээр фото бvтээлvvдээс олж харах биз ээ. Та таалан соёрхоно уу.

Илvv ихийг vзхийг хvсвэл энд дарна уу.

Хvvхэд фото зураачдын нvдээр

2007-03-22T01:48:00.000+08:00

Илvv ихийг vзхийг хvсвэл энд дарна уу.

Хvvхэд фото зураачдын нvдээр

2007-03-21T22:44:00.000+08:00

Хvvхэд фото зураачдын нvдээр

2007-03-21T22:39:00.000+08:00